Overeenkomst van opdracht opstellen: inhoud, opzegging en valkuilen
Met een overeenkomst van opdracht leg je vast welk werk een zelfstandige voor je doet, tegen welk tarief en onder welke voorwaarden. Zet het resultaat centraal in plaats van een functie, regel opzegging, aansprakelijkheid en intellectueel eigendom, en zorg dat de dagelijkse praktijk klopt met het papier, want die is uiteindelijk beslissend.
Wat is een overeenkomst van opdracht?
De overeenkomst van opdracht staat in artikel 7:400 BW en volgende. De opdrachtnemer verricht werk voor jou als opdrachtgever, maar doet dat zelfstandig en zonder gezagsverhouding. Dat is het wezenlijke verschil met een arbeidsovereenkomst: een werknemer werkt onder jouw leiding, een opdrachtnemer bepaalt zelf hoe hij het werk uitvoert. Je spreekt af wat er moet gebeuren, niet hoe.
In de praktijk gebruik je deze overeenkomst vooral voor zzp'ers en freelancers: een ontwerper die een huisstijl maakt, een ict'er die een systeem inricht, een adviseur die een project begeleidt. Ook de opdrachtnemer heeft wettelijke plichten. Hij moet bij zijn werk de zorg van een goed opdrachtnemer in acht nemen (artikel 7:401 BW).
Of iemand echt zelfstandig werkt, hangt niet af van de titel boven het contract. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid. Bij de beoordeling wegen alle omstandigheden mee, zoals de vrijheid in het werk, het ondernemerschap van de opdrachtnemer en de mate waarin hij is ingebed in je organisatie (Hoge Raad, Deliveroo, 2023). Hoe die toets werkt, lees je in ons artikel over schijnzelfstandigheid bij zzp'ers. Dit artikel gaat over het opstellen van de overeenkomst zelf.
De overeenkomst is een hulpmiddel, geen schild. Een goed opgestelde overeenkomst van opdracht laat zien wat partijen bedoelden. Wijkt de dagelijkse praktijk daarvan af, dan telt de praktijk. Een contract vol woorden als zelfstandig en vrij helpt niet als de opdrachtnemer in werkelijkheid elke dag op vaste tijden komt, instructies krijgt over elke stap en verlof moet aanvragen. Schrijf dus alleen op wat je ook echt zo gaat doen.
Wat zet je in de overeenkomst?
Een bruikbare overeenkomst van opdracht is concreet en past bij een zelfstandige ondernemer. Neem in elk geval deze onderdelen op:
- De opdracht en het resultaat. Omschrijf wat er moet worden opgeleverd of bereikt, bijvoorbeeld een website, een advies of de inrichting van een systeem. Gebruik geen functieomschrijving met taken en verantwoordelijkheden zoals bij een werknemer.
- Duur of einddatum. Leg vast wanneer de opdracht begint en wanneer die eindigt: op een vaste datum of zodra het resultaat is opgeleverd.
- Tarief en betaaltermijn. Spreek een uurtarief, dagtarief of vaste prijs af, en de termijn waarbinnen je een factuur betaalt.
- Facturering. De opdrachtnemer stuurt facturen, met btw als die van toepassing is. Jij betaalt geen loon en houdt geen loonheffingen in.
- Vrijheid in de uitvoering. De opdrachtnemer bepaalt zelf hoe, wanneer en waar hij werkt, binnen de afspraken over het resultaat en de planning.
- Vervanging. Spreek af dat de opdrachtnemer zich mag laten vervangen door iemand met vergelijkbare kennis en ervaring.
- Eigen middelen. De opdrachtnemer werkt met zijn eigen gereedschap, laptop en software, tenzij het werk alleen met jouw systemen kan.
- Aansprakelijkheid en verzekering. Regel wie aansprakelijk is voor schade door fouten in het werk, eventueel tot een maximumbedrag, en vraag of de opdrachtnemer daarvoor verzekerd is.
- Geheimhouding. Leg vast welke informatie vertrouwelijk is, als de opdrachtnemer daar toegang toe krijgt.
- Intellectueel eigendom. Regel wie de rechten krijgt op wat de opdrachtnemer maakt.
- Opzegging. Spreek een opzegtermijn af en een regeling voor werk dat al loopt.
Wat er niet in hoort, is net zo belangrijk. Een zelfstandige krijgt van jou geen loon doorbetaald bij ziekte, bouwt geen vakantiedagen op en neemt niet deel aan een pensioenregeling via jou als opdrachtgever. Staan zulke regelingen wel in de overeenkomst, dan lijkt die op een arbeidsovereenkomst. Het tarief is de vergoeding voor het werk; de opdrachtnemer regelt zelf zijn verzekeringen, zijn pensioen en zijn buffer voor ziekte en vrije dagen.
Geheimhouding en intellectueel eigendom
Geheimhouding
Krijgt de opdrachtnemer toegang tot klantgegevens, prijzen of plannen, leg dan geheimhouding vast. Dat kan in de overeenkomst zelf of in een losse geheimhoudingsverklaring die hij voor de start tekent. Omdat er geen arbeidsovereenkomst is, gelden de wettelijke beperkingen voor een boetebeding in het arbeidsrecht hier niet; de rechter kan een te hoge boete wel matigen. Wat je in een goede geheimhoudingsafspraak opneemt, lees je in het artikel over het geheimhoudingsbeding.
Intellectueel eigendom
Maakt een opdrachtnemer iets voor je, zoals teksten, ontwerpen, foto's of software, dan komt het auteursrecht daarop in beginsel toe aan de maker, dus aan de opdrachtnemer. Dat is anders dan bij een werknemer: van wat een werknemer in dienstverband maakt, geldt de werkgever in de regel als maker. Betaal je een opdrachtnemer voor een ontwerp, dan heb je dus nog niet automatisch de rechten.
Regel daarom uitdrukkelijk wat je met het werk mag. Er zijn twee mogelijkheden. Bij een overdracht gaan de rechten naar jou over. Leg die schriftelijk vast, want de wet vraagt voor een overdracht van auteursrecht een akte, en omschrijf om welk werk het gaat. Bij een licentie blijft de opdrachtnemer eigenaar en mag jij het werk gebruiken zoals afgesproken. Spreek dan af waarvoor, hoe lang en in welk gebied je het werk mag gebruiken, en of je het mag aanpassen.
Opzeggen: wat zegt de wet?
Voor het einde van een overeenkomst van opdracht geldt artikel 7:408 BW. Jij als opdrachtgever kunt de overeenkomst te allen tijde opzeggen. De opdrachtnemer kan dat niet zomaar: hij kan alleen opzeggen bij gewichtige redenen of als de overeenkomst hem dat toestaat. Dat is een andere verhouding dan bij een arbeidsovereenkomst, waar opzegtermijnen en ontslagbescherming gelden.
Dat je altijd kunt opzeggen, betekent niet dat het verstandig is om niets af te spreken. Een opdrachtnemer die van de ene op de andere dag zonder werk zit, of die al kosten heeft gemaakt, kan een discussie beginnen over de afrekening. Spreek daarom vooraf af:
- welke opzegtermijn geldt, voor jou en voor de opdrachtnemer;
- of opzeggen schriftelijk moet;
- hoe je werk afrekent dat al is gedaan of nog loopt, bijvoorbeeld op basis van de bestede uren;
- wat de opdrachtnemer bij het einde oplevert en teruggeeft, zoals tussenresultaten, bestanden en toegangspassen.
Een opzegtermijn voor beide partijen maakt de verhouding voorspelbaar en past bij twee ondernemers die zaken met elkaar doen.
Wat past niet bij een opdracht?
Veel overeenkomsten van opdracht gaan mis op afspraken die rechtstreeks uit een arbeidsovereenkomst komen. De tabel hieronder zet ze naast elkaar.
| Onderwerp | Past bij een opdracht | Past niet bij een opdracht |
|---|---|---|
| Werktijden | De opdrachtnemer plant zelf, binnen de afgesproken opleverdatum | Vaste werktijden en verplichte aanwezigheid |
| Aansturing | Afspraken over het resultaat en de kwaliteit | Gedetailleerde instructies over hoe het werk moet |
| Beoordeling | Een evaluatie van het opgeleverde resultaat | Functioneringsgesprekken en beoordelingen |
| Vrije dagen | De opdrachtnemer laat weten wanneer hij niet beschikbaar is | Verlof laten aanvragen en goedkeuren |
| Andere opdrachtgevers | Vrij om ook voor anderen te werken | Exclusiviteit: alleen voor jou werken |
| Plaats in het team | Een afgebakende opdracht naast het vaste werk | Hetzelfde werk als werknemers in dezelfde functie |
Een handige vraag bij twijfel: zou je dit ook zo afspreken met een extern bedrijf, zoals een installateur of een accountantskantoor? Is het antwoord nee, dan is dat een signaal om de afspraak te heroverwegen. Een zelfstandige is een leverancier, geen collega zonder loonstrook.
Modelovereenkomsten van de Belastingdienst
Goedgekeurde modellen: alleen nog tot hun einddatum
Jarenlang konden opdrachtgevers werken met een modelovereenkomst die de Belastingdienst had beoordeeld. Sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Eerder goedgekeurde modellen blijven geldig tot hun einddatum. Ze bieden alleen houvast als er in de praktijk ook echt wordt gewerkt zoals in het model staat. Gebruik je zo'n model, controleer dan de einddatum en vergelijk de afspraken met de dagelijkse gang van zaken.
Een eigen overeenkomst, bijvoorbeeld op basis van ons model overeenkomst van opdracht (zzp), is dus net zo goed bruikbaar. De waarde zit niet in een stempel, maar in afspraken die passen bij zelfstandig werk en die je in de praktijk naleeft.
Wat riskeer je bij schijnzelfstandigheid?
Blijkt de opdrachtnemer achteraf in werkelijkheid een werknemer, dan heeft dat twee kanten:
- Fiscaal: de Belastingdienst kan loonheffingen en premies naheffen over de periode waarin de opdrachtnemer voor je werkte, en mogelijk een boete opleggen. Hoe streng de Belastingdienst op dit moment beboet, kan veranderen; controleer daarom de actuele stand van de handhaving bij de Belastingdienst.
- Arbeidsrechtelijk: de opdrachtnemer kan stellen dat hij een arbeidsovereenkomst heeft. Krijgt hij gelijk, dan heeft hij recht op wat een werknemer heeft, zoals loon bij ziekte, vakantiegeld, ontslagbescherming en pensioen.
Wil je weten hoe de kosten van een opdrachtnemer zich verhouden tot die van een werknemer, lees dan wat een werknemer kost. Soms past een arbeidsovereenkomst gewoon beter bij het werk.
Stappenplan
- Bepaal eerst of het werk past bij een opdracht: een afgebakend resultaat, uitgevoerd door iemand die zelf ondernemer is.
- Omschrijf de opdracht, het resultaat, de duur en het tarief.
- Regel vrijheid in de uitvoering, vervanging en eigen middelen, en schrap afspraken die bij een werknemer horen.
- Leg aansprakelijkheid, verzekering, geheimhouding en intellectueel eigendom vast.
- Spreek een opzegtermijn en een regeling voor lopend werk af.
- Laat beide partijen tekenen en bewaar de overeenkomst samen met de facturen.
- Kijk regelmatig of de praktijk nog klopt met de overeenkomst, zeker als een opdracht lang loopt of wordt verlengd.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch of fiscaal advies. Twijfel je of een opdracht de toets doorstaat, laat de overeenkomst en de werkwijze dan beoordelen door een jurist of fiscalist.
Zo helpt OurDigitalContract bij opdrachtovereenkomsten
Leg de afspraken met een opdrachtnemer vast voordat het werk begint.
- Sjablonen met invulvelden: maak een vaste overeenkomst van opdracht en laat de opdrachtnemer zijn eigen gegevens invullen op de tekenpagina.
- Meerdere ondertekenaars: laat opdrachtgever en opdrachtnemer in een vaste volgorde tekenen. Iedere ondertekenaar bevestigt met een code per e-mail.
- Controleerbaar certificaat: het tijdstip van elke handtekening wordt vastgelegd en gekoppeld aan de exacte inhoud, zodat je kunt laten zien welke versie is getekend.
Direct te gebruiken modellen
Gratis voorbeelden die bij dit onderwerp horen. Je vult ze in je eigen omgeving in en laat ze online ondertekenen.
Opdrachten helder vastgelegd
Stel je overeenkomst van opdracht op vanuit een sjabloon en laat beide partijen online tekenen. Begin gratis.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een overeenkomst van opdracht en een arbeidsovereenkomst?
Bij een overeenkomst van opdracht werkt de opdrachtnemer zelfstandig, zonder gezagsverhouding, en factureert hij voor zijn werk. Bij een arbeidsovereenkomst werkt de werknemer onder leiding van de werkgever en krijgt hij loon. Niet de naam van het contract is beslissend, maar hoe er in de praktijk wordt gewerkt.
Kan ik een overeenkomst van opdracht tussentijds opzeggen?
Ja. Volgens artikel 7:408 BW kan de opdrachtgever de overeenkomst te allen tijde opzeggen. De opdrachtnemer kan alleen opzeggen bij gewichtige redenen of als de overeenkomst dat toestaat. Spreek daarom een opzegtermijn en een regeling voor lopend werk af.
Van wie is het werk dat een zzp'er voor mij maakt?
Het auteursrecht komt bij een opdracht in beginsel toe aan de maker, dus aan de opdrachtnemer. Wil je het werk vrij gebruiken, regel dan in de overeenkomst een overdracht van de rechten of een licentie. Een overdracht van auteursrecht moet schriftelijk worden vastgelegd.
Kan ik nog een goedgekeurde modelovereenkomst van de Belastingdienst gebruiken?
Sinds 6 september 2024 beoordeelt de Belastingdienst geen nieuwe modelovereenkomsten meer. Eerder goedgekeurde modellen blijven geldig tot hun einddatum, maar alleen als er in de praktijk ook echt volgens het model wordt gewerkt.
Wat gebeurt er als de zzp'er toch een werknemer blijkt te zijn?
Dan kan de Belastingdienst loonheffingen en premies naheffen en mogelijk een boete opleggen. Daarnaast kan de opdrachtnemer een arbeidsovereenkomst claimen, met onder meer loon bij ziekte, vakantiegeld, ontslagbescherming en pensioen.