Schijnzelfstandigheid zzp 2026: waar moet je op letten?
De Belastingdienst handhaaft sinds 2025 weer op schijnzelfstandigheid. Werk je met zzp'ers, dan is het belangrijk te weten wanneer een opdracht eigenlijk een dienstverband is. In dit artikel de hoofdlijnen: handhaving, het rechtsvermoeden onder een bepaald uurtarief en de praktijktoets. We formuleren bewust voorzichtig; dit is een terrein dat volop in beweging is.
Wat is schijnzelfstandigheid?
Van schijnzelfstandigheid spreek je als iemand op papier als zelfstandige werkt, maar in de praktijk onder omstandigheden die horen bij een dienstverband. De arbeidsrelatie is dan feitelijk een arbeidsovereenkomst, met alle gevolgen voor loonheffingen en premies. De vraag of iets een dienstverband is, hangt af van de feitelijke situatie en niet alleen van wat er in het contract staat.
Handhaving vanaf 2025
Jarenlang gold een handhavingsmoratorium: de Belastingdienst legde in de regel geen naheffingen op bij schijnzelfstandigheid, behoudens kwaadwillendheid. Sinds 1 januari 2025 is dat moratorium opgeheven en handhaaft de Belastingdienst weer. In 2026 is dit onverminderd van kracht. Bij een onjuiste kwalificatie kunnen correcties en naheffingen volgen. Voor de exacte handhavingskaders verwijzen we naar de actuele informatie van de Belastingdienst.
Het rechtsvermoeden onder een bepaald uurtarief
In de wetgeving rond werken als zelfstandige is een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst voorgesteld voor werkenden onder een bepaald uurtarief (in de voorstellen genoemd rond de 33 tot 38 euro per uur). Werkt iemand onder dat tarief, dan wordt in beginsel vermoed dat er sprake is van een dienstverband, tenzij de opdrachtgever aannemelijk maakt dat dit niet zo is. Let op: de exacte drempel en het moment van inwerkingtreding kunnen nog wijzigen. Controleer altijd de actuele stand van de wetgeving of raadpleeg een jurist.
De praktijktoets: waar wordt naar gekeken?
Of iemand echt zelfstandig is, wordt beoordeeld aan de hand van de feitelijke omstandigheden. Belangrijke elementen zijn onder meer:
- Gezag: in hoeverre bepaalt de opdrachtgever hoe, waar en wanneer het werk gebeurt? Veel gezag wijst richting dienstverband.
- Inbedding in de organisatie: doet de zzp'er hetzelfde werk als vaste medewerkers en zit hij structureel in het team?
- Ondernemersrisico: loopt de werkende echt risico, werkt hij voor meerdere opdrachtgevers en investeert hij zelf?
- Vervangbaarheid: mag de zzp'er zich vrij laten vervangen?
Geen enkel element is op zichzelf doorslaggevend; het gaat om het totaalbeeld. Een modelovereenkomst kan houvast geven, maar als de praktijk anders is dan het contract, telt de praktijk.
Praktijkvoorbeeld. Een klein bedrijf huurt al twee jaar dezelfde “zzp'er” in die elke werkdag op kantoor zit, dezelfde taken doet als de medewerkers in loondienst, instructies krijgt van de leidinggevende en geen andere opdrachtgevers heeft. Ondanks de opdrachtovereenkomst wijzen de feiten sterk richting een dienstverband. In zo'n geval is het verstandig om de arbeidsrelatie te heroverwegen en zo nodig een jurist te raadplegen.
Zo helpt OurDigitalContract bij opdracht- en arbeidsovereenkomsten
Een heldere, ondertekende overeenkomst is een goede basis. Onthoud wel: de praktijk is doorslaggevend, niet alleen het papier.
- Duidelijke opdracht- en arbeidsovereenkomsten die je snel opstelt en rechtsgeldig laat ondertekenen.
- Vervaldatum-signalen zodat langlopende opdrachten niet ongemerkt jarenlang doorlopen.
- Overzicht en dossier van wie welke overeenkomst heeft getekend, zodat je je afspraken netjes kunt onderbouwen.
Een heldere overeenkomst opstellen en laten tekenen?
Stel je contracten op en onderteken online met een elektronische handtekening (eIDAS). Begin gratis, zonder creditcard.
Veelgestelde vragen
Wat is schijnzelfstandigheid?
Van schijnzelfstandigheid is sprake als iemand formeel als zelfstandige (zzp'er) werkt, maar feitelijk onder omstandigheden die eigenlijk op een dienstverband wijzen: gezag, verplichte aanwezigheid en geen echt ondernemersrisico. De arbeidsrelatie is dan in werkelijkheid een dienstbetrekking.
Handhaaft de Belastingdienst in 2026 op schijnzelfstandigheid?
Ja. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer actief op schijnzelfstandigheid. Het eerdere handhavingsmoratorium is opgeheven. Bij een onjuiste kwalificatie kan de Belastingdienst correcties en naheffingen opleggen. Raadpleeg voor jouw situatie de actuele informatie van de Belastingdienst of een fiscalist.
Wat houdt het rechtsvermoeden onder een bepaald uurtarief in?
In de plannen rond de wetgeving voor werken als zelfstandige geldt een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst onder een bepaald uurtarief (in de voorstellen genoemd rond de 33 tot 38 euro per uur). Werkt iemand onder dat tarief, dan wordt vermoed dat er sprake is van een dienstverband, tenzij de opdrachtgever het tegendeel aannemelijk maakt. Let op: de exacte bedragen en inwerkingtreding kunnen wijzigen; controleer de actuele stand van de wetgeving.
Hoe voorkom ik schijnzelfstandigheid als opdrachtgever?
Kijk naar de feitelijke situatie, niet alleen naar het contract. Zorg dat de zzp'er echt zelfstandig werkt: eigen werkwijze, eigen materiaal waar mogelijk, geen strak gezag, vervangbaarheid en echt ondernemersrisico. Een goede modelovereenkomst helpt, maar de praktijk is doorslaggevend.