Overwerk en overuren: wat moet je betalen en wat mag je afspreken?
De wet kent geen verplichte overwerktoeslag: of je extra betaalt, volgt uit de cao of de arbeidsovereenkomst. Wel moet het loon over alle gewerkte uren, overuren meegeteld, ten minste het minimumloon zijn, en blijven de grenzen van de Arbeidstijdenwet altijd gelden.
Overuren en meeruren: wat is het verschil?
Van overwerk is sprake als een medewerker meer uren werkt dan in zijn arbeidsovereenkomst staat, op jouw verzoek of met jouw instemming. Werkt een deeltijder extra uren, dan maken veel cao's onderscheid tussen meeruren en overuren. Meeruren zijn de uren boven de contracturen tot aan de voltijdnorm van de cao of het bedrijf, bijvoorbeeld 38 uur per week. Pas de uren daarboven zijn dan echte overuren, met een eventuele toeslag.
De wet zelf maakt dat onderscheid niet; het komt uit de cao of uit je eigen afspraken. Let wel op het verbod op onderscheid naar arbeidsduur (artikel 7:648 BW). Het Hof van Justitie van de EU oordeelde in 2024 dat een regeling die deeltijders pas een overwerktoeslag geeft boven de voltijdnorm, deeltijders kan benadelen. Zo'n regeling heeft dan een goede rechtvaardiging nodig.
De grenzen van de Arbeidstijdenwet
Hoeveel overwerk er mag, bepaalt de Arbeidstijdenwet. Die grenzen gelden wat er ook in het contract staat, en een cao of contract kan er niet ruimer van afwijken. Voor medewerkers van 18 jaar en ouder gelden deze hoofdregels:
| Onderwerp | Grens |
|---|---|
| Per dienst | maximaal 12 uur |
| Per week | maximaal 60 uur |
| Over 4 weken | gemiddeld maximaal 55 uur per week |
| Over 16 weken | gemiddeld maximaal 48 uur per week |
| Rust na een dienst | 11 uur aaneengesloten per 24 uur, een keer per 7 dagen in te korten tot 8 uur als de aard van het werk dat vraagt |
| Rust per week | 36 uur aaneengesloten per 7 dagen, of 72 uur per 14 dagen (te splitsen in blokken van ten minste 32 uur) |
| Pauze | bij meer dan 5,5 uur werk 30 minuten (mag in twee keer 15), bij meer dan 10 uur werk 45 minuten |
Een week van 60 uur mag dus af en toe, maar alleen als het gemiddelde over 4 en over 16 weken binnen de grens blijft. Voor medewerkers onder de 18, voor nachtdiensten en voor een aantal sectoren gelden strengere of afwijkende regels. De Nederlandse Arbeidsinspectie houdt toezicht en kan boetes opleggen.
Geen wettelijke overwerktoeslag
Veel werkgevers denken dat overwerk altijd met een toeslag moet worden betaald, maar de wet schrijft geen toeslag voor. Of er een toeslag is en hoe hoog die is, volgt uit:
- de cao, als die voor jouw bedrijf geldt, bijvoorbeeld omdat hij algemeen verbindend is verklaard;
- de arbeidsovereenkomst of een aparte overurenafspraak;
- een personeelsregeling of een vaste gewoonte in je bedrijf.
Is er niets afgesproken, dan heeft de medewerker voor overuren die hij op jouw verzoek werkt in beginsel recht op zijn gewone uurloon. Een toeslag kan een percentage bovenop het uurloon zijn, of extra vrije tijd per gewerkt overuur.
Het minimumloon geldt over alle gewerkte uren
Sinds 1 januari 2018 moet het loon ten minste het minimumloon zijn over alle uren die de medewerker werkt, dus ook over overuren (Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag). Sinds 2024 geldt daarvoor een wettelijk minimumuurloon. De toets is eenvoudig: deel het loon over een betalingsperiode door het aantal uren dat de medewerker in die periode echt heeft gewerkt. De uitkomst mag niet lager zijn dan het minimumuurloon. Het actuele bedrag per leeftijd vind je in het artikel over het minimumloon 2026.
Dit raakt vooral medewerkers met een loon rond het minimumloon. Een afspraak dat overwerk bij het salaris is inbegrepen, komt dan al snel onder de wettelijke grens uit.
Rekenvoorbeeld. Een medewerker heeft een contract van 36 uur per week en verdient 2.400 euro bruto per maand. Dat is gemiddeld 156 uur per maand (36 uur maal 52 weken, gedeeld door 12), dus 15,38 euro per uur. In een drukke maand werkt hij zijn 156 contracturen plus 24 overuren, samen 180 uur.
Betaal je die overuren niet uit, dan komt zijn loon per gewerkt uur op 2.400 gedeeld door 180 = 13,33 euro. Dat ligt onder het minimumuurloon van 2026, en dan overtreed je de wet. Betaal je de 24 uur tegen zijn gewone uurloon uit, dan krijgt hij 369,23 euro extra en blijft zijn uurloon 15,38 euro. Over die 369,23 euro bouwt hij ook 8 procent vakantiebijslag op: 29,54 euro. Een toeslag uit de cao komt daar nog bij.
Tijd-voor-tijd: wanneer mag dat?
In plaats van uitbetalen kun je overuren compenseren met vrije tijd, ook wel tijd-voor-tijd. Wat mag, hangt af van het loonniveau:
- Loon ruim boven het minimumloon: tijd-voor-tijd mag als je het afspreekt in het contract of een overurenafspraak. Leg vast hoeveel vrije tijd een overuur oplevert en binnen welke termijn de medewerker die opneemt.
- Loon op of rond het minimumloon: tijd-voor-tijd voor de overuren mag alleen als de cao dat toestaat. De medewerker moet de vrije tijd dan hebben opgenomen voor 1 juli van het jaar na het jaar waarin hij de overuren maakte. Lukt dat niet, dan betaal je die uren uit, minimaal tegen het minimumloon.
Spreek ook af wat er met een openstaand saldo gebeurt als de medewerker uit dienst gaat. De gebruikelijke en veilige keuze is uitbetalen bij de eindafrekening.
Vakantiegeld over overwerk
Sinds 2018 telt ook het loon voor overuren mee voor de wettelijke vakantiebijslag van 8 procent. Betaal je overuren uit, dan reken je daar dus vakantiegeld over, net als over het gewone loon. De cao kan ruimere afspraken bevatten. Meer over de berekening lees je in vakantiegeld berekenen. Zet uitbetaalde overuren en toeslagen apart op de loonstrook, zodat de medewerker kan nagaan wat hij krijgt; zie ook de uitleg over de loonstrook.
Structureel overwerk wordt de nieuwe arbeidsduur
Werkt een medewerker maand na maand meer dan zijn contract, dan kan dat overwerk de nieuwe afgesproken arbeidsduur worden. Artikel 7:610b BW bevat een rechtsvermoeden: heeft de arbeidsovereenkomst minstens drie maanden geduurd, dan wordt de omvang van het werk vermoed gelijk te zijn aan het gemiddelde per maand over de drie maanden ervoor. De medewerker kan zich daarop beroepen en een contract met meer uren vragen. Jij kunt dat weerleggen, bijvoorbeeld als het om een tijdelijke piek ging. Rechters kijken dan vaak ook naar een langere periode.
Een hogere arbeidsduur heeft gevolgen voor meer dan het maandloon. Ook de vakantiedagen, het vakantiegeld en, afhankelijk van de regeling, de pensioenopbouw gaan mee. Houd overwerk daarom per medewerker in de gaten. Is het structureel, pas dan liever zelf de arbeidsduur aan dan dat je het via de rechter laat lopen. Voor oproepkrachten gelden daarnaast eigen regels, zie nuluren en het aanbod van vaste uren.
Je moet arbeidstijden registreren
De Arbeidstijdenwet verplicht je om de arbeids- en rusttijden van je medewerkers te registreren en die registratie 52 weken te bewaren. Die registratie heb je ook nodig om te laten zien dat je het minimumloon over alle uren betaalt. Ontbreekt ze bij een controle van de Nederlandse Arbeidsinspectie, dan is dat al een overtreding op zich. Leg vast wie de uren invoert, wie ze goedkeurt en wanneer.
All-in: overwerk zit in het salaris
Vooral bij hogere functies spreek je soms af dat overwerk bij het salaris is inbegrepen. Dat mag, maar alleen onder voorwaarden:
- het loon blijft ook over alle werkelijk gewerkte uren boven het minimumuurloon;
- de afspraak noemt concrete grenzen, bijvoorbeeld tot een vast aantal uren per maand, en wat er gebeurt met uren daarboven;
- de grenzen van de Arbeidstijdenwet blijven gelden;
- de cao staat het toe, als er een cao geldt.
Sinds de Wet transparante arbeidsvoorwaarden moet je de afzonderlijke loonbestanddelen, zoals een vergoeding voor overwerk, ook duidelijk aan de medewerker doorgeven. Een vage zin als "overwerk is inbegrepen" zonder grens leidt bij structureel veel overwerk of bij vertrek snel tot discussie.
| Situatie | Mag dat? |
|---|---|
| Overuren uitbetalen tegen het gewone uurloon, zonder toeslag | Ja, tenzij de cao of het contract een toeslag voorschrijft |
| Overwerk niet apart betalen omdat het in het salaris zit | Alleen als het loon over alle gewerkte uren boven het minimumuurloon blijft en de afspraak concrete grenzen heeft |
| Overuren compenseren met vrije tijd | Ja, als dat is afgesproken; rond het minimumloon alleen als de cao het toestaat en de vrije tijd voor 1 juli van het volgende jaar is opgenomen |
| Een dienst van 13 uur | Nee, maximaal 12 uur per dienst |
| Af en toe een week van 60 uur | Ja, als de gemiddelden over 4 en 16 weken kloppen |
| Vakantiegeld alleen over het basisloon berekenen | Nee, ook over uitbetaalde overuren |
| Geen urenregistratie bijhouden | Nee, registreren is verplicht |
| Deeltijders pas een toeslag geven boven de voltijdnorm | Alleen met een goede rechtvaardiging |
Wat leg je vast in een overurenafspraak?
Zet de afspraken in de arbeidsovereenkomst of in een aparte overurenafspraak. Geldt er een cao, dan gaat die voor en vult jouw afspraak hem aan. Regel in elk geval:
- Wat telt als overwerk: uren boven welk aantal per dag of week, en het verschil tussen meeruren en overuren.
- Wie opdracht geeft: overwerk telt alleen als de leidinggevende het vooraf vraagt of goedkeurt. Weet je dat iemand structureel langer werkt en laat je dat gebeuren, dan kun je je later moeilijk op die regel beroepen.
- De vergoeding: uitbetalen, tijd-voor-tijd of een keuze daartussen, en de hoogte van een eventuele toeslag.
- Opnemen en saldo: binnen welke termijn de vrije tijd wordt opgenomen en wat er bij uitdiensttreding gebeurt.
- Registratie: hoe de uren worden vastgelegd en wie ze goedkeurt.
- Grenzen: een maximum dat binnen de Arbeidstijdenwet blijft.
Zo pak je het aan
- Kijk eerst in de cao: daar staan toeslagen, meeruren en tijd-voor-tijd vaak al geregeld.
- Leg je eigen overwerkregels schriftelijk vast en laat ze tekenen.
- Registreer alle gewerkte uren en controleer per loonperiode het minimumloon over alle uren.
- Reken vakantiegeld over uitbetaalde overuren.
- Kijk elk kwartaal of overwerk structureel wordt en pas zo nodig de arbeidsduur aan.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. Bij twijfel over je cao of een all-in-afspraak kun je terecht bij een arbeidsrechtjurist of je salarisadministratie.
Zo helpt OurDigitalContract bij afspraken over overwerk
Leg vooraf vast hoe je met overuren omgaat.
- Sjablonen met invulvelden: zet een overurenafspraak klaar met velden voor de uren, de toeslag en de vergoedingsvorm.
- Digitaal ondertekenen: laat de medewerker de afspraak online tekenen, met een code per e-mail en een certificaat met het tijdstip van ondertekenen.
- Personeelsdossier: bewaar de getekende afspraak en de salarisstroken bij elkaar in het dossier van de medewerker.
Direct te gebruiken modellen
Gratis voorbeelden die bij dit onderwerp horen. Je vult ze in je eigen omgeving in en laat ze online ondertekenen.
Overwerk helder geregeld
Leg vast wat telt als overwerk en hoe je het vergoedt, en laat de afspraak online ondertekenen. Begin gratis.
Veelgestelde vragen
Ben ik verplicht een toeslag te betalen voor overwerk?
Nee, de wet kent geen verplichte overwerktoeslag. Een toeslag volgt alleen uit de cao, de arbeidsovereenkomst of een andere afspraak. Is er niets geregeld, dan betaal je voor overuren in beginsel het gewone uurloon.
Geldt het minimumloon ook voor overuren?
Ja. Sinds 1 januari 2018 moet het loon over alle gewerkte uren, ook overuren, ten minste het minimumloon zijn. Deel het loon over de betalingsperiode door de werkelijk gewerkte uren: de uitkomst mag niet onder het wettelijk minimumuurloon liggen.
Mag ik overuren compenseren met vrije tijd?
Ja, als je dat hebt afgesproken. Verdient de medewerker rond het minimumloon, dan mag het alleen als de cao het toestaat en moet de vrije tijd voor 1 juli van het jaar daarna zijn opgenomen. Anders betaal je de uren uit.
Telt overwerk mee voor het vakantiegeld?
Ja. Over uitbetaalde overuren bouwt de medewerker ook de wettelijke vakantiebijslag van 8 procent op. Een cao kan ruimere afspraken bevatten.
Kan structureel overwerk de arbeidsduur veranderen?
Ja. Op grond van artikel 7:610b BW wordt na drie maanden vermoed dat de arbeidsduur gelijk is aan het gemiddelde van de drie maanden ervoor. De medewerker kan zich daarop beroepen; jij kunt het weerleggen, bijvoorbeeld bij een tijdelijke piek.