Studiekostenbeding: wat mag je sinds 2022 nog terugvragen?
Scholing die je op grond van de wet of de cao verplicht moet aanbieden, is sinds 1 augustus 2022 kosteloos en telt als werktijd, en een beding om die kosten terug te vragen is nietig. Voor andere opleidingen mag een studiekostenbeding nog wel, als je het vooraf schriftelijk afspreekt en het bedrag volgens een glijdende schaal afneemt.
Wat is een studiekostenbeding?
Een studiekostenbeding is een afspraak dat de medewerker de opleidingskosten geheel of gedeeltelijk terugbetaalt als hij binnen een bepaalde periode vertrekt. Je investeert in iemands ontwikkeling en beperkt zo het risico dat hij met zijn nieuwe diploma direct naar een andere werkgever gaat. Het beding staat in de arbeidsovereenkomst of in een aparte studieovereenkomst die je per opleiding sluit.
De wet regelt het studiekostenbeding niet in een eigen artikel. Er is geen wettelijk maximum en geen vaste termijn. Wel trekt de wet sinds 2022 een harde grens bij verplichte scholing, en stelt de rechtspraak al decennia eisen aan elk beding. Die twee lagen lees je hieronder.
Sinds 1 augustus 2022: verplichte scholing is kosteloos
Met de Wet transparante en voorspelbare arbeidsvoorwaarden kreeg artikel 7:611a BW zijn huidige vorm. Moet je als werkgever op grond van de wet, Europese regels of de cao scholing aanbieden zodat de medewerker zijn werk kan doen, dan gelden drie regels:
- de scholing is kosteloos voor de medewerker: geen eigen bijdrage, ook niet voor boeken, examengeld of reiskosten;
- de scholing vindt zo veel mogelijk in werktijd plaats;
- de tijd die de medewerker aan de scholing besteedt, telt als arbeidstijd, ook als die buiten het rooster valt. Je betaalt die uren dus als gewone werkuren.
Een beding waarin de medewerker de kosten van zulke scholing moet terugbetalen, is nietig. Dat geldt ook voor bedingen in contracten van voor augustus 2022: de wet kent hiervoor geen overgangsregeling, dus sinds 1 augustus 2022 kun je je niet meer op zo'n beding beroepen. Denk aan een veiligheidsinstructie die de Arbowet voorschrijft, of een cursus die de cao voor de functie verplicht stelt. Twijfel je of een opleiding hieronder valt, ga er dan voorzichtig van uit dat ze verplicht is.
De wet verplicht je daarnaast om de medewerker te informeren over het recht op scholing dat je biedt. Dat hoort bij de informatie die je bij indiensttreding geeft.
Uitzondering: een beroepskwalificatie
Artikel 7:611a BW maakt een uitzondering voor scholing die de medewerker zelf volgens de wet moet volgen om een beroepskwalificatie te halen, te houden of te vernieuwen. Denk aan een gereglementeerd beroep waarvoor een wettelijke registratie of erkenning nodig is. Zulke scholing hoeft niet kosteloos te zijn, tenzij de wet of de cao juist jou als werkgever verplicht haar aan te bieden. Kijk daarom altijd eerst in de cao: veel cao's leggen de kosten van beroepsopleidingen alsnog bij de werkgever.
Waarvoor mag een studiekostenbeding nog wel?
Voor scholing die niet onder de wettelijke plicht valt, mag je nog steeds een terugbetalingsregeling afspreken. Het gaat dan om opleidingen die verder gaan dan wat nodig is om het huidige werk te doen, zoals:
- een vakopleiding voor een andere of hogere functie;
- een brede opleiding, zoals een hbo- of masterstudie of een MBA;
- een opleiding voor een beroepskwalificatie die de medewerker zelf moet halen, als wet en cao die kosten niet bij jou leggen.
| Soort scholing | Kosteloos en in werktijd? | Studiekostenbeding |
|---|---|---|
| Scholing die de wet of cao jou verplicht aanbiedt voor het huidige werk | Ja, verplicht | Nietig, ook in oude contracten |
| Scholing voor een beroepskwalificatie die de medewerker zelf moet halen of houden | Alleen als wet of cao dat bij jou legt | Mogelijk, tenzij wet of cao de kosten bij jou legt |
| Vakopleiding voor een andere of hogere functie | Nee | Mogelijk, binnen de eisen hieronder |
| Brede opleiding, zoals een hbo-studie of MBA | Nee | Mogelijk, binnen de eisen hieronder |
De eisen uit de rechtspraak
Ook bij niet-verplichte scholing is niet alles toegestaan. De eisen komen uit de rechtspraak, met het arrest Muller/Van Opzeeland van de Hoge Raad uit 1983 als vertrekpunt. Kantonrechters toetsen een beding streng. Is het onduidelijk, dan loop je het risico dat je er niets mee kunt. Een houdbaar beding voldoet aan deze eisen:
- Schriftelijk en vooraf. Leg het beding vast en laat het tekenen voordat de opleiding begint. Een handtekening achteraf staat zwak.
- Duidelijk welke opleiding en welke kosten. Noem de opleiding, het opleidingsinstituut en de kosten in bedragen, of in elk geval zo dat de medewerker het bedrag zelf kan uitrekenen.
- Een periode waarin jij baat hebt van de opleiding. Benoem hoe lang na afronding de terugbetalingsplicht loopt. Die periode moet passen bij de hoogte van de kosten. In de praktijk is een tot drie jaar gebruikelijk; een langere periode moet je kunnen uitleggen.
- Een glijdende schaal. Het terug te betalen bedrag neemt af naarmate die periode verstrijkt, bij voorkeur per maand.
- Vooraf uitgelegd. De medewerker moet bij het tekenen begrijpen wat hij terugbetaalt als hij op een bepaald moment vertrekt. Een rekenvoorbeeld of tabel in het beding helpt daarbij.
- Niet onder het minimumloon. De terugbetaling mag er niet toe leiden dat de medewerker over een loonperiode minder dan het wettelijk minimumloon overhoudt.
Wanneer is terugvorderen onredelijk?
Ook een goed opgesteld beding kun je niet in elke situatie inroepen. Terugbetalen ligt voor de hand als de medewerker zelf ontslag neemt, of als hij vertrekt door eigen verwijtbaar gedrag. Het ligt anders als het einde van het dienstverband van jou uitgaat zonder dat de medewerker iets te verwijten valt. Denk aan:
- ontslag om bedrijfseconomische redenen, zoals een reorganisatie;
- een tijdelijk contract dat jij niet verlengt (lees ook contract niet verlengen);
- een vertrek dat het gevolg is van iets wat jou als werkgever te verwijten valt.
In die gevallen vindt de rechter terugbetaling meestal onredelijk. Neem deze uitzonderingen daarom zelf op in het beding. Dat maakt het evenwichtiger en daardoor beter houdbaar. Spreek ook af wat er gebeurt als de medewerker de opleiding voortijdig stopt of door eigen toedoen niet afrondt.
Welke kosten mag je opnemen?
Neem alleen kosten op die je echt maakt en die bij de opleiding horen:
- het cursus- of lesgeld;
- boeken en ander lesmateriaal;
- examengeld;
- reis- en verblijfkosten voor de opleiding;
- loon over studie-uren, maar alleen bij niet-verplichte scholing en met mate. Rechters kijken hier kritisch naar, dus spreek het vooraf uitdrukkelijk af en houd het beperkt.
Bij verplichte scholing vraag je niets terug, ook geen loon over de opleidingsuren: die uren zijn werktijd.
Rekenvoorbeeld: glijdende schaal over 36 maanden
Een medewerker volgt een vakopleiding voor een nieuwe functie. De kosten zijn 6.000 euro voor lesgeld, boeken en examengeld. Jullie spreken een terugbetalingsperiode af van 36 maanden na het behalen van het diploma. Voor elke volle maand die de medewerker na afronding in dienst blijft, vervalt 1/36 deel van het bedrag, ofwel 166,67 euro. Vertrekt hij al tijdens de opleiding, dan spreek je meestal af dat hij de tot dan toe gemaakte kosten terugbetaalt.
| Vertrek na afronding | Deel dat terug moet | Terug te betalen |
|---|---|---|
| Direct na afronding | 36/36 (100 procent) | 6.000 euro |
| Na 6 maanden | 30/36 (83 procent) | 5.000 euro |
| Na 12 maanden | 24/36 (67 procent) | 4.000 euro |
| Na 18 maanden | 18/36 (50 procent) | 3.000 euro |
| Na 24 maanden | 12/36 (33 procent) | 2.000 euro |
| Na 30 maanden | 6/36 (17 procent) | 1.000 euro |
| Na 36 maanden of later | 0/36 | niets |
Valkuil: het oude modelcontract. Veel oudere contracten bevatten een algemene zin als "alle opleidingskosten worden terugbetaald bij vertrek binnen twee jaar". Voor verplichte scholing is zo'n zin sinds 1 augustus 2022 nietig, en voor andere opleidingen mist hij meestal de glijdende schaal en de uitzonderingen. Vervang zo'n zin door een apart beding per opleiding.
Verrekenen met het laatste loon
Moet een vertrekkende medewerker terugbetalen, dan ligt het voor de hand om het bedrag in te houden op de eindafrekening. Dat mag alleen binnen de regels. Verrekenen met loon is wettelijk beperkt (artikel 7:632 BW), en de medewerker moet over de laatste loonperiode in elk geval het wettelijk minimumloon overhouden (Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag). Spreek de verrekening vooraf af in het beding, geef de medewerker een schriftelijke berekening en laat je salarisadministratie meekijken. Past het bedrag niet binnen het eindloon, spreek dan voor de rest een betalingsregeling af.
Checklist voor een houdbaar studiekostenbeding
- Is de scholing verplicht op grond van wet of cao? Dan is ze kosteloos en geldt er geen beding.
- Heeft de cao een eigen studiekostenregeling? Die gaat voor.
- Is het beding schriftelijk en getekend voordat de opleiding begint?
- Staan de opleiding, het instituut, de data en de kosten erin?
- Is de terugbetalingsperiode benoemd en past die bij de kosten?
- Neemt het bedrag af volgens een glijdende schaal, bij voorkeur per maand?
- Staat er een rekenvoorbeeld of tabel bij, zodat de medewerker de gevolgen kent?
- Zijn de uitzonderingen geregeld, zoals ontslag door jou zonder verwijt aan de medewerker?
- Is geregeld wat er gebeurt bij voortijdig stoppen of niet afronden?
- Blijft verrekening binnen de wet en nooit onder het minimumloon?
- Bewaar je het getekende beding in het personeelsdossier?
Werk je nog met een ouder modelcontract, loop het dan na op de regels van de Wet transparante arbeidsvoorwaarden en de verplichte onderdelen van een arbeidsovereenkomst. Voor andere bedingen die een medewerker na vertrek binden, lees je het artikel over het concurrentie- en relatiebeding.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. Twijfel je of een opleiding verplicht is, of gaat het om een hoog bedrag, laat het beding dan toetsen door een arbeidsrechtjurist.
Zo helpt OurDigitalContract bij een studiekostenbeding
Leg het beding vast voordat de opleiding start en bewaar het bij het dossier.
- Sjablonen met invulvelden: maak een vast studiekostenbeding en vul per opleiding de naam, de kosten en de terugbetalingsperiode in.
- Digitaal ondertekenen: laat de medewerker online tekenen met een code per e-mail. Het certificaat legt het tijdstip vast, zodat je kunt laten zien dat er voor de start is getekend.
- Personeelsdossier: bewaar het getekende beding en later het diploma bij het dossier van de medewerker.
Direct te gebruiken modellen
Gratis voorbeelden die bij dit onderwerp horen. Je vult ze in je eigen omgeving in en laat ze online ondertekenen.
Een studiekostenbeding dat standhoudt
Stel het beding op met een glijdende schaal en laat het online ondertekenen voordat de opleiding begint. Begin gratis.
Veelgestelde vragen
Mag ik studiekosten terugvragen als een medewerker zelf ontslag neemt?
Ja, als het gaat om scholing die niet verplicht is op grond van wet of cao en je vooraf een schriftelijk studiekostenbeding hebt afgesproken. Het beding moet de kosten en de terugbetalingsperiode noemen en een glijdende schaal hebben, zodat het bedrag afneemt naarmate de medewerker langer is gebleven.
Welke scholing moet ik kosteloos aanbieden?
Scholing die je op grond van de wet of de cao verplicht moet aanbieden zodat de medewerker zijn werk kan doen. Die scholing is sinds 1 augustus 2022 kosteloos, vindt zo veel mogelijk in werktijd plaats en de tijd telt als arbeidstijd (artikel 7:611a BW).
Geldt het verbod ook voor een beding van voor augustus 2022?
Ja. Een beding dat de kosten van verplichte scholing terugvordert, is sinds 1 augustus 2022 nietig, ook als het in een ouder contract staat. Voor niet-verplichte scholing blijft een ouder beding bruikbaar als het aan de eisen uit de rechtspraak voldoet.
Mag ik de studiekosten inhouden op het laatste loon?
Alleen binnen de wettelijke grenzen voor verrekening met loon. De medewerker moet in elk geval het wettelijk minimumloon overhouden. Spreek de verrekening vooraf af in het beding en regel de rest zo nodig met een betalingsregeling.
Moet de medewerker terugbetalen als het ontslag van mij uitgaat?
Meestal niet als het einde van jou uitgaat zonder dat de medewerker iets te verwijten valt, zoals bij een reorganisatie of als je een tijdelijk contract niet verlengt. Rechters vinden terugbetaling dan in de regel onredelijk. Neem die uitzonderingen daarom zelf op in het beding.