PDF ondertekenen: zo zet je een rechtsgeldige handtekening onder een pdf
Een pdf onderteken je op vier manieren: afdrukken, tekenen en scannen, een afbeelding van je handtekening in de pdf plakken, tekenen met een digitaal certificaat in je pdf-lezer of een online ondertekendienst gebruiken. Rechtsgeldig zijn ze in de regel allemaal, maar ze verschillen sterk in wat je achteraf kunt bewijzen, en bij een arbeidscontract draait het juist om dat bewijs.
Eerst het kader: rechtsgeldig is zelden de vraag
De meeste overeenkomsten zijn vormvrij. Het Burgerlijk Wetboek (artikel 3:37) bepaalt dat een verklaring in iedere vorm kan worden gedaan, tenzij de wet iets anders zegt. Een arbeidsovereenkomst komt zelfs mondeling tot stand. Een handtekening maakt een afspraak dus meestal niet geldig, maar wel bewijsbaar.
Voor elektronische handtekeningen geldt de Europese eIDAS-verordening, met in Nederland artikel 3:15a BW. Een elektronische handtekening mag niet als bewijs worden geweigerd alleen omdat hij elektronisch is. Een gekwalificeerde elektronische handtekening heeft dezelfde rechtsgevolgen als een handgeschreven handtekening. Voor de andere vormen geldt dat ook, als de gebruikte methode voldoende betrouwbaar is gelet op het doel en de omstandigheden. eIDAS kent drie niveaus:
- SES, de gewone elektronische handtekening: alles wat in elektronische vorm aan een document wordt gehangen om het te ondertekenen, van een getypte naam of een geplakte afbeelding tot een handtekening via een tekenlink.
- AES, de geavanceerde elektronische handtekening: uniek gekoppeld aan de ondertekenaar, geschikt om hem te identificeren, gemaakt met middelen die alleen hij in handen heeft, en zo aan het document verbonden dat elke latere wijziging zichtbaar wordt.
- QES, de gekwalificeerde elektronische handtekening: een geavanceerde handtekening met een gekwalificeerd certificaat van een erkende vertrouwensdienstverlener, gezet met een gekwalificeerd middel. Die staat in de hele EU gelijk aan een handtekening met pen.
Eist de wet dat iets schriftelijk gebeurt, zoals bij een proeftijd (artikel 7:652 BW), een concurrentiebeding (artikel 7:653 BW) of een beëindigingsovereenkomst (artikel 7:670b BW), dan mag dat ook elektronisch. Artikel 6:227a BW stelt daar wel eisen aan: de overeenkomst blijft raadpleegbaar, de echtheid is voldoende gewaarborgd, en het moment van totstandkoming en de identiteit van de partijen zijn met voldoende zekerheid vast te stellen. Het verschil tussen de drie niveaus lees je in SES, AES en QES.
Bewijskracht in plaats van geldig of ongeldig. Komt het tot een conflict, dan vraagt de rechter niet of je handtekening "geldig" is, maar of je aannemelijk kunt maken dat deze persoon deze tekst op dat moment heeft getekend. Bij een gekwalificeerde handtekening gaat de rechter daar in beginsel van uit. Bij de andere vormen moet jij laten zien hoe er getekend is. Hoe beter dat is vastgelegd, hoe sterker je staat.
Manier 1: afdrukken, tekenen en scannen
Hoe het werkt. Je print de pdf, zet je handtekening met pen, scant of fotografeert de pagina's en mailt ze terug. De ander doet hetzelfde, of tekent een papieren exemplaar dat je opstuurt.
Wat het bewijst. Een origineel met een handtekening in inkt is sterk bewijs: ontkent iemand zijn handtekening, dan valt het handschrift te onderzoeken. Een scan is alleen een kopie. Heb je het origineel niet meer, dan heb je minder in handen dan je denkt.
Waar het misgaat. Vaak wordt alleen de laatste pagina getekend, zodat niet vaststaat welke pagina's erbij hoorden. Een losse handtekeningpagina past onder elke versie. Daarnaast is de route traag: het contract ligt dagen op een bureau, zonder printer of scanner komt het niet terug en een foto met de telefoon is soms nauwelijks leesbaar. Kies je deze manier, laat dan elke pagina paraferen en bewaar het origineel.
Manier 2: een afbeelding van je handtekening in de pdf plakken
Hoe het werkt. De meeste pdf-lezers hebben een functie om een document in te vullen en te ondertekenen. Je tekent je handtekening met de muis of je vinger, typt je naam of laadt een foto van je handtekening, en sleept die naar de juiste plek. Daarna sla je het bestand op en mail je het door.
Wat het bewijst. Juridisch is dit een gewone elektronische handtekening. Maar het bewijst alleen dat iemand met toegang tot het bestand dit plaatje op die plek heeft gezet. Wie dat was, wanneer, en of de tekst daarna nog is veranderd, blijkt er niet uit.
Waar het misgaat.
- Bewerkbaar: met een pdf-bewerker zijn tekst, bedragen en pagina's na het plaatsen nog aan te passen, zonder dat iemand het ziet.
- Te kopiëren: het plaatje is met een paar klikken uit het bestand te halen en onder een ander document te zetten.
- Geen logboek: nergens staat wanneer en door wie het is geplaatst. De datum in de bestandseigenschappen is eenvoudig te wijzigen.
- Niet te verifiëren: de ontvanger kan op geen enkele manier controleren of de handtekening echt is.
Manier 3: een digitaal certificaat in de pdf-lezer
Hoe het werkt. Veel pdf-lezers kunnen een document ondertekenen met een digitale id: een certificaat op je computer, op een kaart of bij een dienstverlener. Bij het tekenen wordt een digitale handtekening berekend die vastzit aan precies deze inhoud. Wie de pdf later opent, ziet in het handtekeningenpaneel of het document sinds het tekenen is gewijzigd.
Wat het bewijst. Dat de inhoud na het tekenen niet is veranderd, kun je hiermee goed aantonen. Wie er tekende, hangt af van het certificaat. Een certificaat dat je zelf in de pdf-lezer aanmaakt, kan iedereen op elke naam maken; de pdf-lezer van de ontvanger meldt dan dat de identiteit niet te controleren is. Komt het certificaat van een erkende vertrouwensdienstverlener die je identiteit heeft gecontroleerd, dan kan het een geavanceerde of zelfs gekwalificeerde handtekening zijn.
Waar het misgaat. Je werknemer heeft meestal geen certificaat en gaat er niet speciaal een aanschaffen. Een erkend certificaat kost geld en moet je installeren en op tijd verlengen. En een zelfgemaakt certificaat geeft bij de ontvanger een waarschuwing, wat eerder wantrouwen wekt dan vertrouwen.
Manier 4: een online ondertekendienst
Hoe het werkt. Je zet het document in de ondertekendienst, voegt de ondertekenaars toe en verstuurt het. Iedere ondertekenaar krijgt een beveiligde link, bevestigt zijn identiteit, bijvoorbeeld met een code per e-mail of sms, leest het document en tekent in de browser. Een account of eigen software is daarvoor meestal niet nodig.
Wat het bewijst. Een goede dienst legt vast wie tekende (via de verificatiestap), wanneer (een tijdstip per handtekening) en wat (een vingerafdruk van de inhoud, zodat een latere wijziging opvalt). De stappen komen in een logboek: verzonden, geopend, geverifieerd, getekend. Je krijgt een certificaat of rapport dat je los kunt bewaren en laten zien. Meestal gaat het om een gewone elektronische handtekening volgens eIDAS met sterke vastlegging; sommige diensten bieden ook de zwaardere niveaus.
Waar het misgaat. Een dienst zonder verificatiestap levert een link op die iedereen kan openen. Een verkeerd e-mailadres betekent dat de verkeerde persoon tekent. En wie het certificaat niet bewaart, staat later met lege handen. Let ook op waar de dienst de gegevens opslaat: je deelt er persoonsgegevens van medewerkers mee, dus je sluit een verwerkersovereenkomst met de dienst.
De vier manieren naast elkaar
| Manier | Gemak | Bewijs | Verifieerbaar | Kosten |
|---|---|---|---|---|
| Afdrukken, tekenen en scannen | traag, printer en scanner nodig | sterk met het origineel, zwak met alleen een scan | alleen het origineel, via het handschrift | papier, porto en tijd |
| Afbeelding in de pdf plakken | snel en eenvoudig | zwak: plaatje te kopiëren, pdf blijft bewerkbaar | nee | gratis |
| Digitaal certificaat in de pdf-lezer | omslachtig, iedere ondertekenaar heeft een certificaat nodig | wijzigingen zichtbaar, identiteit alleen bij een erkend certificaat | ja, in de pdf-lezer | zelfgemaakt gratis, erkend certificaat betaald |
| Online ondertekendienst | snel, tekenen in de browser | sterk met verificatie, tijdstip en logboek | ja, via het certificaat of rapport | abonnement of prijs per document, soms een gratis instap |
Wanneer een plaatje volstaat en wanneer je meer wilt
Een geplakte handtekening is prima voor stukken waarover later niemand discussie krijgt, of waarbij alleen jij tekent en duidelijk is dat het stuk van jou komt:
- interne notities, verslagen en overzichten;
- brieven die je vanuit je eigen zakelijke mailbox verstuurt, zoals een uitnodiging of een bevestiging van verlof;
- offertes en begeleidende brieven waarvoor de ander niets hoeft te tekenen.
Moet de ander tekenen en kan er later iets van afhangen, kies dan voor meer bewijs. Denk aan:
- de arbeidsovereenkomst en elke verlenging, zeker met een proeftijd of concurrentiebeding, die schriftelijk moeten zijn aangegaan;
- de vaststellingsovereenkomst bij ontslag met wederzijds goedvinden, die de wet schriftelijk eist en waarbij de werknemer een bedenktermijn van veertien dagen heeft, zodat je wilt kunnen aantonen wanneer er getekend is;
- een studiekostenbeding, waarmee je opleidingskosten terugvraagt bij vertrek en waarvan je moet kunnen laten zien dat de werknemer er vooraf mee akkoord ging (zie het model studiekostenbeding);
- een geheimhoudingsverklaring met boetebeding, een wijziging van arbeidsvoorwaarden en alles waarover later discussie over geld of afspraken kan ontstaan.
De valkuil: het gaat om de handtekening van de ander
Je eigen handtekening als plaatje onder een brief is zelden een probleem: de brief komt aantoonbaar van jou. Het risico zit bij de handtekening van je werknemer. Stuur je een pdf rond en komt die terug met een geplakt plaatje, dan kun je later niet aantonen dat hij het zelf was en dat de tekst niet is veranderd. Juist bij een arbeidscontract of vaststellingsovereenkomst wil je dat wel kunnen.
Stappenplan: zo laat je als werkgever een pdf ondertekenen
- Maak de definitieve versie. Controleer namen, data, bedragen en bijlagen voordat je de pdf maakt. Werk vanuit een goed model, bijvoorbeeld het model arbeidsovereenkomst bepaalde tijd.
- Bepaal wat er op het spel staat. Gaat het om een intern stuk of een brief van jou, dan volstaat een geplakte handtekening. Moet de werknemer tekenen voor een afspraak, kies dan voor verificatie en vastlegging.
- Kies de manier. Voor contracten met medewerkers is een online ondertekendienst met verificatie het meest praktisch. Papier mag ook, als je elke pagina laat paraferen en het origineel bewaart.
- Laat iedereen dezelfde versie tekenen. Leg de volgorde vast, bijvoorbeeld eerst de werknemer en dan jij, en voorkom dat er tussendoor nog een aangepaste versie rondgaat.
- Controleer het resultaat. Staan alle handtekeningen erop en hoort er een certificaat of logboek bij? Bij papier: zijn alle pagina's geparafeerd?
- Geef de werknemer een exemplaar. Je bent verplicht de belangrijkste arbeidsvoorwaarden schriftelijk of elektronisch te verstrekken (artikel 7:655 BW). Een getekend exemplaar van het contract is daarvoor de gewone route.
- Bewaar alles bij elkaar. Zet de getekende pdf met het certificaat in het personeelsdossier, of bewaar bij papier het origineel. Hoe lang je wat bewaart, lees je in bewaartermijnen personeelsdossier.
Kort gezegd: bijna elk document mag je digitaal ondertekenen. De keuze voor een manier is vooral een keuze voor hoeveel bewijs je later wilt hebben. Voor interne stukken is een plaatje genoeg, voor afspraken met je medewerkers niet.
Zo helpt OurDigitalContract bij online ondertekenen
Laat contracten met je medewerkers in de browser tekenen met een gewone elektronische handtekening (SES) volgens eIDAS, met de vastlegging die je later nodig hebt.
- E-mailverificatie: de ondertekenaar tekent via een beveiligde link, zonder account, en bevestigt met een 6-cijferige code per e-mail.
- Certificaat van Ondertekening: per handtekening het tijdstip, met een vingerafdruk gekoppeld aan de exacte inhoud, plus een auditlog en een verificatiepagina.
- Meerdere ondertekenaars: werkgever en werknemer tekenen in een vaste volgorde; de volgende krijgt vanzelf bericht.
- Personeelsdossier: getekende contracten en documenten per medewerker bij elkaar (in Pro en Gold).
Direct te gebruiken modellen
Gratis voorbeelden die bij dit onderwerp horen. Je vult ze in je eigen omgeving in en laat ze online ondertekenen.
Een contract laten tekenen met bewijs erbij
Verstuur een beveiligde tekenlink, laat de ondertekenaar bevestigen met een code per e-mail en ontvang een controleerbaar certificaat. Begin gratis, zonder creditcard.
Veelgestelde vragen
Is een handtekening in een pdf rechtsgeldig?
In de regel wel. Volgens de eIDAS-verordening en artikel 3:15a BW mag een elektronische handtekening niet als bewijs worden geweigerd omdat hij elektronisch is, en de meeste overeenkomsten zijn vormvrij. Het verschil tussen de manieren zit in de bewijskracht: hoe goed kun je later aantonen wie wat en wanneer heeft getekend.
Is een geplakte afbeelding van mijn handtekening genoeg?
Voor interne stukken en brieven die je zelf verstuurt meestal wel. Voor een arbeidsovereenkomst, vaststellingsovereenkomst of studiekostenbeding is het zwak bewijs: het plaatje is te kopiëren, de pdf blijft bewerkbaar en er is geen logboek. Kies daar voor een ondertekening met verificatie en een certificaat.
Kan ik een pdf gratis ondertekenen?
Ja. Met de invul- en tekenfunctie van een pdf-lezer plaats je gratis een handtekening, en ook een zelfgemaakt certificaat kost niets. Dat levert alleen weinig bewijs op over wie er tekende. Online ondertekendiensten werken met een abonnement of een prijs per document, soms met een gratis instapversie.
Hoe zie ik of een ondertekende pdf achteraf is gewijzigd?
Is de pdf met een digitaal certificaat ondertekend, dan toont de pdf-lezer in het handtekeningenpaneel of het document na het tekenen is aangepast. Ondertekendiensten die een vingerafdruk van de inhoud vastleggen, laten je dat via hun certificaat of verificatiepagina controleren. Bij een geplakte afbeelding of een scan is een wijziging niet te zien.
Mag een arbeidsovereenkomst als pdf digitaal worden getekend?
Ja. Een arbeidsovereenkomst is vormvrij, en ook bedingen die schriftelijk moeten, zoals de proeftijd en het concurrentiebeding, kun je elektronisch vastleggen als de echtheid, het moment en de identiteit van de partijen voldoende vaststaan (artikel 6:227a BW). Gebruik daarvoor een ondertekening met verificatie, tijdstip en certificaat, en geef de werknemer een exemplaar.