Referenties checken van een sollicitant: wat mag wel en niet?
Referenties van een sollicitant check je alleen met zijn toestemming, alleen bij de referenten die hij zelf heeft opgegeven of goedgekeurd, en alleen over wat voor de functie van belang is. Zo blijf je binnen de AVG en volg je de lijn van de NVP Sollicitatiecode.
Wat is een referentiecheck?
Bij een referentiecheck neem je contact op met iemand die de sollicitant uit zijn werk kent, meestal een oud-leidinggevende of een vorige werkgever. Je vraagt hoe de sollicitant zijn werk deed, zodat je het beeld uit het cv en de gesprekken kunt toetsen. Een referentie is geen verplichting en ook geen bewijs: het is de indruk van een persoon, en die kan gekleurd zijn door een goede of juist een moeizame samenwerking.
Gebruik een referentie daarom als aanvulling, niet als doorslag. Doe de check bij voorkeur pas in de laatste fase van de procedure, als je de sollicitant serieus overweegt. Dan verzamel je geen gegevens over kandidaten die je uiteindelijk niet nodig hebt.
Referenties en de AVG
Referenties opvragen is het verwerken van persoonsgegevens. Daarvoor gelden de regels van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). In de praktijk komt het neer op drie voorwaarden:
- Toestemming van de sollicitant. Vraag vooraf of je referenties mag nagaan, en leg dat bij voorkeur schriftelijk vast.
- Alleen de opgegeven referenten. Neem alleen contact op met de personen die de sollicitant zelf heeft genoemd of heeft goedgekeurd. Iemand bellen die je toevallig kent bij zijn vorige werkgever, zonder dat de sollicitant dat weet, past daar niet bij.
- Alleen wat voor de functie van belang is. Vraag naar het werk en de vaardigheden die de functie vraagt, niet naar zijn leven buiten het werk.
Dat is ook de lijn van de NVP Sollicitatiecode, een veelgebruikte gedragscode voor werving en selectie.
Leg de toestemming vast met een korte verklaring per referent: wie over de sollicitant mag vertellen, aan welke organisatie en over welke onderwerpen. Het gratis model referentie toestemmingsverklaring is daarvoor geschreven. De (oud-)medewerker geeft daarin een werkgever toestemming om een referentie over hem te verstrekken, aan een bepaalde organisatie en over onderwerpen als functie, periode, taken en functioneren. Toestemming moet vrijwillig zijn, en de sollicitant kan haar altijd weer intrekken.
Wat vraag je wel?
Bereid het gesprek voor met een paar vaste vragen die passen bij de functie, en stel die aan elke referent op dezelfde manier. Zo kun je kandidaten eerlijk vergelijken. Vragen die meestal passen:
- In welke functie en in welke periode heeft de sollicitant bij u gewerkt?
- Wat waren zijn belangrijkste taken en verantwoordelijkheden?
- Hoe pakte hij zijn werk aan, en waar was hij sterk in?
- Hoe werkte hij samen met collega's, klanten of leidinggevenden?
- Op welke punten kon hij zich nog ontwikkelen, gezien de functie die wij aanbieden?
- Klopt het beeld dat de sollicitant zelf schetst van zijn rol en resultaten?
Vraag om concrete voorbeelden in plaats van algemene oordelen. "Hij was altijd betrouwbaar" zegt weinig; "hij stelde elke maand de rapportage voor de directie op, en die was altijd op tijd" zegt veel meer. Noteer kort en feitelijk wat de referent zegt, met de datum van het gesprek. Je aantekeningen zijn ook persoonsgegevens: leg alleen vast wat je voor de beslissing nodig hebt.
Wat vraag je niet?
Sommige onderwerpen horen niet in een referentiegesprek, ook niet als de referent ze zelf aansnijdt. Het gaat om gevoelige persoonsgegevens, of om informatie die je op een andere, betere manier controleert.
| Onderwerp | Vragen aan de referent? | De juiste route |
|---|---|---|
| Functie, periode, taken en functioneren | Ja, met toestemming | Referentiegesprek over wat voor de functie van belang is |
| Gezondheid, ook ziekteverzuim | Nee | Niet vragen, ook niet indirect |
| Zwangerschap | Nee | Niet vragen |
| Geloof en politieke voorkeur | Nee | Niet vragen |
| Strafrechtelijk verleden | Nee | Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) |
| Diploma's | Nee | Uittreksel uit het diplomaregister van DUO, aangeleverd door de sollicitant |
| Identiteit | Nee | Controle van het identiteitsbewijs bij indiensttreding |
Hoor je toch iets wat je niet had mogen vragen, bijvoorbeeld omdat de referent uit zichzelf over een ziekte begint, leg het dan niet vast en laat het niet meewegen in je beslissing.
Diploma's, VOG en identiteit: de juiste route
Voor drie dingen is een referentie niet de goede bron.
Diploma's controleer je via het uittreksel uit het diplomaregister van DUO. Dat uittreksel levert de sollicitant zelf bij je aan. Zo weet je zeker dat het diploma echt is behaald.
Integriteit toets je met een Verklaring Omtrent het Gedrag. Een referent vraag je niet naar het strafrechtelijk verleden van de sollicitant; de VOG is daarvoor de route. Hoe je die aanvraagt, lees je in VOG aanvragen voor een medewerker.
Identiteit controleer je bij indiensttreding, aan de hand van een geldig identiteitsbewijs. Van een sollicitant die nog niet in dienst komt, maak je in de regel geen kopie. Zie identiteit controleren van een nieuwe medewerker.
Social media bekijken
Een sollicitant opzoeken op internet of zijn profielen op sociale media bekijken, voelt onschuldig, maar ook dat is het verwerken van persoonsgegevens. Doe het alleen als je dat vooraf hebt gemeld, bijvoorbeeld in de vacature of de uitnodiging voor het gesprek, en als het in verhouding staat tot de functie. Voor een functie waarin de sollicitant je bedrijf naar buiten vertegenwoordigt, ligt een blik op zijn zakelijke profiel meer voor de hand dan voor een functie in het magazijn.
Houd het ook dan beperkt tot wat voor de functie van belang is. Persoonlijke berichten, vakantiefoto's of uitingen over geloof of politiek horen niet mee te wegen. Kom je iets tegen wat je echt zorgen baart, bespreek het dan met de sollicitant in plaats van er stilzwijgend een conclusie aan te verbinden.
De oud-werkgever: wat mag die vertellen?
Ook de referent heeft regels. Een oud-werkgever mag alleen informatie geven als de (oud-)werknemer daar toestemming voor heeft gegeven, en hij moet feitelijk blijven. Krijg je een kort of terughoudend antwoord, trek dan niet meteen een negatieve conclusie: veel werkgevers geven bewust alleen de feiten, zoals functie en periode, om geen risico te lopen.
Een schriftelijk getuigschrift is daarnaast een nuttige bron. Een werkgever moet dat op verzoek van een vertrekkende medewerker geven, en wat erin staat, moet kloppen. Hoe dat werkt, lees je in getuigschrift opstellen.
Bewaren en verwijderen
Gegevens uit de sollicitatieprocedure, waaronder je aantekeningen van referentiegesprekken, bewaar je niet langer dan nodig. Volgens de richtlijn van de Autoriteit Persoonsgegevens verwijder je ze in de regel vier weken na het einde van de procedure. Wil je ze langer bewaren, bijvoorbeeld omdat er later een andere vacature kan komen, dan kan dat alleen met toestemming van de sollicitant en tot maximaal een jaar.
Komt de sollicitant bij je in dienst, neem dan alleen in het personeelsdossier op wat je echt nodig hebt. Aantekeningen uit een referentiegesprek heb je na de beslissing meestal niet meer nodig. Meer over termijnen lees je in bewaartermijnen personeelsdossier.
Blijkt de sollicitant te hebben gelogen?
Soms laat een referentiecheck, of iets wat je later ontdekt, zien dat de sollicitant het niet zo nauw nam met de waarheid. Ontdek je het tijdens de procedure, voordat er een arbeidsovereenkomst is, dan kun je besluiten hem niet aan te nemen. Bespreek het wel eerst met hem, want een verschil kan ook een misverstand zijn.
Ontdek je het pas als de medewerker al in dienst is, dan geeft de wet je een stevig middel. Artikel 7:678 lid 2 onderdeel a BW noemt als dringende reden voor ontslag op staande voet dat de werknemer je bij het sluiten van de arbeidsovereenkomst heeft misleid met valse of vervalste getuigschriften, of je opzettelijk valse inlichtingen heeft gegeven over de manier waarop zijn vorige arbeidsovereenkomst is geëindigd. Bij andere onjuistheden, bijvoorbeeld over een diploma of eerdere functies, hangt het van de omstandigheden af of er een dringende reden is.
Een andere route is de arbeidsovereenkomst te vernietigen wegens bedrog. Dat is denkbaar, maar het is een ingewikkelde juridische weg met eigen risico's. Laat dat altijd eerst door een jurist beoordelen.
Valkuil: pas achteraf controleren. Een ontslag op staande voet wegens een vals getuigschrift of diploma is lastiger dan het lijkt: je moet de misleiding kunnen aantonen en meteen handelen zodra je haar ontdekt. Veel ellende voorkom je door vooraf te controleren. Laat het DUO-uittreksel aanleveren voordat het contract getekend wordt, en check referenties met toestemming voordat je een aanbod doet.
Stappenplan: zo check je referenties
- Meld het vooraf. Vertel in de vacature of de uitnodiging dat je in de laatste fase referenties kunt nagaan, en of je openbare profielen op sociale media bekijkt.
- Vraag om referenten. Laat de sollicitant zelf een of twee referenten opgeven, bij voorkeur mensen die hem in een vergelijkbare rol hebben meegemaakt.
- Leg de toestemming vast. Laat de sollicitant per referent schriftelijk toestemming geven, met de onderwerpen die aan bod mogen komen.
- Bereid je vragen voor. Stel een korte vragenlijst op die past bij de functie, en gebruik die voor elke kandidaat.
- Voer het gesprek. Vraag naar feiten en voorbeelden, en ga niet in op gezondheid, zwangerschap, geloof, politiek of strafrechtelijk verleden.
- Bespreek opvallende punten. Wijkt een referentie af van wat de sollicitant vertelde, geef hem dan de kans om te reageren voordat je beslist.
- Controleer diploma's en identiteit apart. Vraag het DUO-uittreksel op bij de sollicitant, een VOG waar de functie dat vraagt, en controleer het identiteitsbewijs bij indiensttreding.
- Ruim op. Verwijder de gegevens van afgewezen sollicitanten in de regel binnen vier weken na de procedure, of binnen een jaar als ze toestemming gaven om ze langer te bewaren.
Kort samengevat
- Referenties opvragen is het verwerken van persoonsgegevens: doe het alleen met toestemming van de sollicitant.
- Benader alleen referenten die de sollicitant heeft opgegeven of goedgekeurd, en vraag alleen naar wat voor de functie van belang is.
- Vraag niet naar gezondheid, zwangerschap, geloof, politieke voorkeur of strafrechtelijk verleden; voor integriteit is er de VOG.
- Diploma's controleer je met het DUO-uittreksel dat de sollicitant aanlevert, de identiteit bij indiensttreding.
- Bekijk social media alleen als je dat vooraf hebt gemeld en het in verhouding staat tot de functie.
- Bewaar sollicitatiegegevens in de regel tot vier weken na de procedure, met toestemming maximaal een jaar.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch advies. Overweeg je een ontslag op staande voet of vernietiging van de arbeidsovereenkomst na een leugen bij de sollicitatie, laat je dan eerst adviseren door een arbeidsrechtjurist.
Zo helpt OurDigitalContract bij een referentiecheck
Leg de toestemming van de sollicitant aantoonbaar vast en vraag de juiste documenten op bij indiensttreding.
- Digitaal ondertekenen: laat de sollicitant de toestemmingsverklaring voor referenties online tekenen met een 6-cijferige code per e-mail. Hij heeft daarvoor geen account nodig.
- Sjablonen met invulvelden: zet de naam van de referent, de organisatie en de onderwerpen klaar als velden, zodat je de verklaring per sollicitant snel verstuurt.
- Documenten opvragen: vraag bij het ondertekenen van de arbeidsovereenkomst meteen om het diploma, de VOG of het identiteitsbewijs. Alles komt netjes in het dossier terecht.
Direct te gebruiken modellen
Gratis voorbeelden die bij dit onderwerp horen. Je vult ze in je eigen omgeving in en laat ze online ondertekenen.
Toestemming die je kunt aantonen
Laat de sollicitant de toestemming voor referenties digitaal tekenen en bewaar de verklaring op een vaste plek. Begin gratis.
Veelgestelde vragen
Mag ik referenties nagaan zonder toestemming van de sollicitant?
Nee. Referenties opvragen is het verwerken van persoonsgegevens onder de AVG. Doe het alleen met toestemming van de sollicitant, alleen bij de referenten die hij heeft opgegeven of goedgekeurd en alleen over wat voor de functie van belang is. Dat is ook de lijn van de NVP Sollicitatiecode.
Wat mag ik een referent niet vragen?
Vraag niet naar gezondheid, zwangerschap, geloof, politieke voorkeur of strafrechtelijk verleden. Voor integriteit is de Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) de juiste route. Diploma's controleer je met het uittreksel uit het diplomaregister van DUO dat de sollicitant zelf aanlevert.
Mag ik de social media van een sollicitant bekijken?
Alleen als je dat vooraf aan de sollicitant hebt gemeld en als het in verhouding staat tot de functie. Kijk dan alleen naar wat voor de functie van belang is en laat persoonlijke zaken zoals geloof of politieke voorkeur buiten beschouwing.
Hoe lang mag ik gegevens uit een referentiecheck bewaren?
In de regel tot vier weken na het einde van de sollicitatieprocedure. Met toestemming van de sollicitant mag je ze maximaal een jaar bewaren, bijvoorbeeld voor een volgende vacature. Dat is de richtlijn van de Autoriteit Persoonsgegevens.
Wat kan ik doen als een medewerker bij zijn sollicitatie heeft gelogen?
Heeft hij bij het sluiten van de arbeidsovereenkomst valse of vervalste getuigschriften getoond, of opzettelijk valse inlichtingen gegeven over hoe zijn vorige arbeidsovereenkomst afliep, dan is dat volgens artikel 7:678 lid 2 onderdeel a BW een dringende reden voor ontslag op staande voet. Bij andere onjuistheden hangt het af van de omstandigheden. Vernietiging wegens bedrog is ook denkbaar; laat dat door een jurist beoordelen.