Onbetaald verlof: regels, afspraken en gevolgen
Een medewerker heeft geen algemeen wettelijk recht op onbetaald verlof: het is een afspraak tussen jou en de medewerker, die je het beste schriftelijk vastlegt. Wel bestaan er wettelijke verlofvormen die helemaal of deels onbetaald zijn, zoals ouderschapsverlof en langdurend zorgverlof, en die kun je niet zomaar weigeren.
Geen recht, wel een afspraak
Een medewerker wil een paar maanden op reis, een opleiding afmaken of langer voor een familielid zorgen dan de wettelijke verlofregelingen mogelijk maken. Voor zulke wensen bestaat geen algemeen wettelijk recht op onbetaald verlof. Het is een afspraak: jullie spreken af dat de medewerker een periode niet of minder werkt en over die tijd geen loon krijgt, terwijl de arbeidsovereenkomst gewoon blijft bestaan.
Omdat de wet het niet regelt, mag je een verzoek weigeren. Kijk wel eerst in de cao of je eigen personeelsregeling: die kan een recht op onbetaald verlof geven of er voorwaarden aan verbinden. En behandel vergelijkbare verzoeken op dezelfde manier. Krijgt de een wel verlof en de ander zonder goede reden niet, dan ontstaat al snel onvrede.
Ja zeggen kan ook in je eigen belang zijn. Een medewerker die anders zou vertrekken, blijft met een periode van onbetaald verlof misschien wel voor je werken, en je houdt zijn kennis en ervaring in huis.
Zeg je ja, leg dan alles schriftelijk vast. De gevolgen van onbetaald verlof voor vakantiedagen, pensioen, verzekeringen en ziekte worden vaak onderschat, door de medewerker en soms ook door de werkgever.
Wettelijke verlofvormen die (deels) onbetaald zijn
Soms valt een verzoek onder een verlofregeling uit de Wet arbeid en zorg. Dan is het geen vrijblijvende afspraak meer, maar een recht van de medewerker met eigen regels. Twee van die verlofvormen zijn helemaal of grotendeels onbetaald.
| Verlof | Omvang | Loon of uitkering | Grondslag |
|---|---|---|---|
| Ouderschapsverlof | 26 keer de wekelijkse arbeidsduur per kind, op te nemen tot het kind 8 jaar wordt | 9 weken met een uitkering van UWV van 70 procent van het dagloon, als ze in het eerste levensjaar van het kind worden opgenomen; de rest onbetaald, tenzij de cao iets anders zegt | Wet arbeid en zorg |
| Langdurend zorgverlof | 6 keer de wekelijkse arbeidsduur per 12 maanden | Onbetaald | Wet arbeid en zorg |
| Onbetaald verlof op afspraak | Wat je samen afspreekt | Geen loon | Afspraak, cao of personeelsregeling |
Vraagt een medewerker verlof om voor zijn kind of een zieke naaste te zorgen, kijk dan eerst of een van deze regelingen van toepassing is. Een overzicht van alle verlofregelingen, ook de betaalde, vind je in het artikel over zwangerschaps-, geboorte- en ouderschapsverlof. Wil de medewerker daarna nog langer vrij, dan kun je aanvullend onbetaald verlof afspreken.
Wat leg je vast?
Een goede afspraak over onbetaald verlof voorkomt discussie op de dag dat het verlof afloopt. Neem in elk geval op:
- Begin en einde van het verlof, met de datum waarop de medewerker weer aan het werk gaat.
- Geheel of gedeeltelijk: werkt de medewerker helemaal niet, of een aantal uren per week minder?
- Terugkeer: de medewerker komt terug in dezelfde functie en met dezelfde arbeidsduur.
- Geen loon over de verlofperiode of de verlofuren.
- Vakantiedagen: wat er gebeurt met de opbouw en met het saldo dat de medewerker al heeft.
- Pensioen: of de opbouw doorloopt en wie de premie betaalt.
- Leaseauto en bedrijfsmiddelen: wat de medewerker inlevert en wat hij mag houden, zoals een laptop, telefoon of toegangspas.
- Ziekte: wat er geldt als de medewerker tijdens het verlof ziek wordt.
- Opzegging en eerder terugkomen: wat er gebeurt als een van beiden de arbeidsovereenkomst opzegt, en of de medewerker eerder mag terugkomen en met welke termijn.
Laat de medewerker ook bevestigen dat je hem op de gevolgen hebt gewezen. Een voorbeeld vind je in het model onbetaald verlof overeenkomst.
Vakantiedagen en vakantiegeld
Wettelijke vakantiedagen bouwt een medewerker op over de tijd waarover hij recht op loon heeft (artikel 7:634 BW). Tijdens volledig onbetaald verlof is er geen recht op loon, en dus in de regel ook geen opbouw van vakantiedagen. Bij gedeeltelijk onbetaald verlof bouwt de medewerker naar verhouding minder op. Een cao of een eigen afspraak kan gunstiger zijn, dus kijk die eerst na.
Rekenvoorbeeld. Een medewerker werkt 40 uur per week. Het wettelijke minimum is vier keer de wekelijkse arbeidsduur per jaar, voor hem dus 160 vakantie-uren. Hij neemt drie maanden volledig onbetaald verlof. Over die drie maanden bouwt hij geen wettelijke vakantie-uren op. Dat is een kwart van het jaar, dus hij bouwt dat jaar 120 wettelijke vakantie-uren op in plaats van 160. Voor bovenwettelijke dagen kijk je naar de cao of het contract.
Hoe je het wettelijke minimum en de opbouw precies berekent, lees je in het artikel over vakantiedagen berekenen. Spreek ook af wat er met het bestaande saldo gebeurt, bijvoorbeeld of de medewerker een deel van zijn vakantiedagen direct voor het verlof opneemt.
Vakantiegeld wordt berekend over het loon dat de medewerker verdient. Over de verlofperiode verdient hij geen loon, dus bouwt hij daarover ook geen vakantiegeld op. Hoe je het vakantiegeld uitrekent, lees je bij vakantiegeld berekenen.
Pensioen
Wat er tijdens onbetaald verlof met de pensioenopbouw gebeurt, hangt af van de pensioenregeling. Vaak is vrijwillige voortzetting mogelijk, zodat de opbouw doorloopt als de premie wordt doorbetaald. Vraag de pensioenuitvoerder voordat het verlof begint wat de regeling zegt, en leg in de afspraak vast wie welk deel van de premie betaalt.
Werknemersverzekeringen en zorgverzekering
Bij onbetaald verlof van maximaal 18 maanden blijft de medewerker in de regel verzekerd voor de werknemersverzekeringen, zoals de WW en de WIA. Duurt het verlof langer, dan kan dat gevolgen hebben voor een latere uitkering. Plan lang verlof daarom zo dat je onder die grens blijft, of laat de medewerker bij UWV navragen wat de gevolgen zijn.
De zorgverzekering loopt gewoon door. De medewerker blijft de premie zelf betalen, ook in de maanden zonder salaris. Wijs hem daar vooraf op, zodat hij er in zijn eigen begroting rekening mee houdt.
Voorbeeld: drie maanden op reis
Een medewerker met een vast contract van 32 uur per week neemt van april tot en met juni volledig onbetaald verlof voor een lange reis. Zo pakt dat uit:
- over april, mei en juni ontvangt hij geen loon, en dus ook geen vakantiegeld over die maanden;
- hij bouwt in die maanden in de regel geen wettelijke vakantiedagen op;
- het verlof duurt korter dan 18 maanden, dus hij blijft in de regel verzekerd voor de WW en de WIA;
- zijn zorgpremie betaalt hij gewoon zelf door;
- voor zijn pensioen heeft hij bij de pensioenuitvoerder nagevraagd of hij de opbouw vrijwillig kan voortzetten;
- wordt hij in mei ziek, dan krijgt hij tot het einde van het verlof geen loon; is hij op 1 juli nog ziek, dan betaal je vanaf dan loon door.
Ziek tijdens het verlof
Wordt de medewerker ziek terwijl hij met onbetaald verlof is, dan betaal je geen loon door zolang het verlof loopt. Hij had over die periode geen recht op loon, en dat verandert niet door de ziekte. Is de medewerker na afloop van het verlof nog ziek, dan heeft hij vanaf dat moment wel recht op loondoorbetaling, volgens de gewone regels uit het artikel over loondoorbetaling bij ziekte.
Leg in de afspraak vast wat er bij ziekte geldt. Wil je bijvoorbeeld dat de medewerker zich ook tijdens het verlof ziek meldt, zodat je weet wat je na afloop kunt verwachten, zet dat er dan in. Wil je dat het verlof bij ziekte eerder kan eindigen, spreek dat dan uitdrukkelijk af.
Tijdelijk contract, opzegging en eerder terugkomen
Heeft de medewerker een tijdelijk contract, dan eindigt dat gewoon op de afgesproken einddatum. Het verlof verlengt het contract niet. Valt de einddatum tijdens of kort na het verlof, bespreek dan vooraf of je het contract wilt verlengen, en houd je aan de gewone regels voor het einde van een tijdelijk contract.
Tijdens onbetaald verlof loopt de arbeidsovereenkomst door. Opzeggen blijft dus mogelijk, voor beide partijen, volgens de gewone regels. Spreek af wat er dan gebeurt, bijvoorbeeld als de medewerker tijdens zijn verlof besluit niet terug te komen. Spreek ook af of de medewerker eerder mag terugkomen en hoe lang van tevoren hij dat moet laten weten. Zonder afspraak moeten jullie daar opnieuw over overleggen, en dat is lastig als je zijn uren intussen anders hebt ingevuld.
Stappenplan bij een verzoek om onbetaald verlof
- Kijk in de cao en je personeelsregeling. Staat daar een recht op onbetaald verlof, of staan er voorwaarden in?
- Ga na of een wettelijke verlofvorm past. Gaat het om zorg voor een kind of een zieke naaste, dan kan ouderschapsverlof of langdurend zorgverlof van toepassing zijn.
- Bespreek de gevolgen. Loop vakantiedagen, vakantiegeld, pensioen, verzekeringen en ziekte samen langs.
- Leg de afspraak schriftelijk vast met begin en einde, omvang, terugkeer en de gevolgen, en laat beide partijen tekenen.
- Informeer de salarisadministratie en de pensioenuitvoerder op tijd, zodat loon en premie goed worden verwerkt.
- Regel bedrijfsmiddelen en toegang: wat wordt ingeleverd en welke accounts blijven open.
- Plan de terugkeer. Spreek een contactmoment af, een paar weken voor het einde van het verlof.
Dit artikel geeft algemene informatie en is geen juridisch of fiscaal advies. Bij lang verlof, of als de pensioenregeling of de cao iets bijzonders regelt, vraag je het beste advies aan je salarisadministratie, de pensioenuitvoerder of een jurist.
Zo helpt OurDigitalContract bij onbetaald verlof
Leg de verlofafspraak vast voordat het verlof begint, zodat er bij terugkeer geen misverstand is.
- Sjablonen met invulvelden: zet een vaste overeenkomst voor onbetaald verlof klaar, met velden voor de data, de uren en de afspraken over terugkeer.
- Digitaal ondertekenen: laat de medewerker online tekenen met een code per e-mail. Het certificaat legt het tijdstip vast en koppelt de handtekening aan de exacte inhoud.
- Personeelsdossier: houd het verlof bij en bewaar de getekende afspraak versleuteld bij het dossier van de medewerker.
Direct te gebruiken modellen
Gratis voorbeelden die bij dit onderwerp horen. Je vult ze in je eigen omgeving in en laat ze online ondertekenen.
Verlofafspraken zonder misverstand
Leg onbetaald verlof vast met een model en laat de afspraak online ondertekenen. Begin gratis.
Veelgestelde vragen
Heeft een medewerker recht op onbetaald verlof?
Nee, er is geen algemeen wettelijk recht op onbetaald verlof. Het is een afspraak tussen werkgever en medewerker, tenzij de cao of een personeelsregeling er iets over zegt. Wel bestaan er wettelijke verlofvormen die helemaal of deels onbetaald zijn, zoals ouderschapsverlof en langdurend zorgverlof.
Bouwt een medewerker vakantiedagen op tijdens onbetaald verlof?
Bij volledig onbetaald verlof in de regel niet. Wettelijke vakantiedagen bouwt een medewerker op over de tijd waarover hij recht op loon heeft (artikel 7:634 BW). Een cao of een eigen afspraak kan gunstiger zijn. Vakantiegeld wordt berekend over het verdiende loon, dus niet over de verlofperiode.
Blijft de medewerker verzekerd tijdens onbetaald verlof?
Bij onbetaald verlof van maximaal 18 maanden blijft de medewerker in de regel verzekerd voor de werknemersverzekeringen, zoals de WW en de WIA. De zorgverzekering loopt gewoon door, op eigen premie. Voor pensioen hangt het af van de regeling; vraag de pensioenuitvoerder of vrijwillige voortzetting mogelijk is.
Wat als de medewerker ziek wordt tijdens onbetaald verlof?
Zolang het verlof loopt, betaal je geen loon door, want er was geen recht op loon. Is de medewerker na afloop van het verlof nog ziek, dan heeft hij vanaf dat moment wel recht op loondoorbetaling. Leg in de afspraak vast wat er bij ziekte geldt.
Verlengt onbetaald verlof een tijdelijk contract?
Nee. Een tijdelijk contract eindigt gewoon op de afgesproken einddatum, ook als de medewerker op dat moment met onbetaald verlof is. Het verlof schuift de einddatum niet op.