HR-kennisbank

Alcohol- en drugsbeleid opstellen: wat mag je wel en wat niet?

Als werkgever zorg je voor veilig en gezond werk, en een beleid over alcohol, drugs en medicijnen hoort daarbij, zeker bij werk met machines of voertuigen, op hoogte of in de zorg. Testen mag een gewone werkgever niet, ook niet met toestemming van de medewerker; je beleid draait daarom om duidelijke regels, een vaste aanpak bij signalen en hulp bij een verslaving.

Laatst bijgewerkt: november 2026

Waarom een alcohol- en drugsbeleid?

Wie onder invloed werkt, maakt meer fouten en loopt meer risico, en brengt soms ook collega's en klanten in gevaar. Volgens de Arbowet zorg je als werkgever voor veilige en gezonde arbeidsomstandigheden, en voer je daarvoor beleid. Een beleid over alcohol, drugs en medicijnen, vaak ADM-beleid genoemd, hoort daarbij. Wordt er in je bedrijf met machines of voertuigen gewerkt, op hoogte of in de zorg, dan is het zeker geen overbodige luxe.

Een goed beleid geeft iedereen houvast. Medewerkers weten wat er van hen wordt verwacht, en leidinggevenden weten wat ze moeten doen als ze vermoeden dat iemand onder invloed is. Juist dat laatste gaat in de praktijk vaak mis: een leidinggevende twijfelt, zegt niets en hoopt dat het vanzelf overgaat.

Heb je een ondernemingsraad, dan moet die instemmen. Een regeling op het gebied van arbeidsomstandigheden valt onder het instemmingsrecht van artikel 27 WOR, en een alcohol- en drugsbeleid is zo'n regeling. Vraag die instemming voordat je het beleid invoert. Hoe het beleid past bij je andere huisregels, lees je in personeelshandboek en gedragscode opstellen.

Testen mag niet

Veel werkgevers denken dat een blaastest of urinetest bij een alcohol- en drugsbeleid hoort. Dat is een misverstand. De uitslag van een test op alcohol of drugs zegt iets over iemands gezondheid. Testen is dus het verwerken van gezondheidsgegevens, en volgens de Autoriteit Persoonsgegevens mag dat alleen als een wet het uitdrukkelijk regelt. Zo'n wet bestaat voor een paar sectoren, zoals voor piloten, de scheepvaart en het spoor.

Voor andere werkgevers mag testen niet. Ook niet als de medewerker toestemming geeft: in de arbeidsrelatie geldt die toestemming niet als vrij gegeven, omdat de medewerker afhankelijk is van zijn werkgever. Wie nee zegt tegen zijn baas, voelt zich daar zelden vrij in.

Valkuil: een testprotocol in je beleid. Een voorbeeldbeleid van internet of van een ander bedrijf bevat soms een paragraaf over blaastesten, steekproeven of urinetests. Neem die niet over, want voor een gewone werkgever is zo'n test in strijd met de privacyregels. Schrijf in je beleid dus geen tests op, maar werk met signalen van gedrag en met het gesprek.

Wat zet je wel in het beleid?

Je mag genoeg regelen, zolang je je richt op gedrag en werk en niet op iemands gezondheid. Een goed beleid bevat deze onderdelen:

Onderdelen van een alcohol- en drugsbeleid
OnderdeelWat leg je vast?
Regelsniet onder invloed op het werk verschijnen en geen gebruik van alcohol of drugs tijdens werktijd en in bedrijfsvoertuigen
Medicijnenwat de medewerker doet als hij medicijnen gebruikt die zijn reactievermogen kunnen beïnvloeden
Voorlichtinghoe je medewerkers en leidinggevenden informeert over de risico's en over het beleid
Vertrouwenspersoonbij wie een medewerker vertrouwelijk terechtkan
Hulpdat een medewerker met een probleem via de bedrijfsarts hulp kan krijgen
Aanpak bij signalenwat een leidinggevende doet als hij vermoedt dat iemand onder invloed is
Sanctieswelke maatregelen kunnen volgen als iemand de regels overtreedt
Bedrijfsfeestenwat er geldt bij borrels, feesten en andere bijeenkomsten

Medicijnen: overleg met de bedrijfsarts

Sommige medicijnen beïnvloeden het reactievermogen, ook als een arts ze heeft voorgeschreven. Dat is vooral riskant voor iemand die rijdt of met machines werkt. Leg in je beleid vast dat een medewerker die zulke medicijnen gebruikt, daarover overlegt met de bedrijfsarts en niet met zijn leidinggevende. De bedrijfsarts beoordeelt of het werk veilig kan en laat jou alleen weten wat de medewerker wel en niet kan. Vraag dus niet zelf welk medicijn iemand gebruikt. Zo blijft de medische informatie bij de bedrijfsarts, en weet jij toch of het werk veilig kan.

Zo handel je bij signalen

Een medewerker komt binnen met een onvaste tred, praat onduidelijk of ruikt naar alcohol. Wat nu? Een vaste aanpak voorkomt dat een leidinggevende gaat improviseren. Neem deze stappen op in je beleid:

  1. Ga het gesprek aan. Spreek de medewerker apart aan, rustig en zonder publiek. Benoem wat je ziet en vraag hoe het gaat.
  2. Zorg dat hij veilig naar huis gaat. Twijfel je of hij veilig kan werken, haal hem dan uit het werk. Laat hem niet zelf rijden, maar regel vervoer, bijvoorbeeld een taxi of een collega die hem brengt.
  3. Leg vast wat je waarnam. Schrijf op wat je zag en hoorde, met datum en tijd: gedrag, geen diagnose. Dus wel "liep onvast en sprak onduidelijk", niet "is waarschijnlijk verslaafd".
  4. Bied hulp aan. Wijs de medewerker als hij weer helder is op het beleid en op de hulp die hij via de bedrijfsarts kan krijgen.
  5. Neem een maatregel volgens het beleid. Dat kan een officiële waarschuwing zijn, en in ernstige gevallen een schorsing.

Voorbeeld: de heftruckchauffeur na de lunch. Een leidinggevende ziet dat een heftruckchauffeur na de lunch onvast loopt en naar alcohol ruikt. Ze neemt hem apart en zegt wat ze ziet. Omdat ze twijfelt of hij veilig kan werken, haalt ze hem van de heftruck en regelt ze een taxi naar huis; zijn eigen auto laat hij staan. Daarna noteert ze wat ze waarnam, met datum en tijd, zonder conclusies over de oorzaak. De volgende dag bespreekt ze het voorval met hem, wijst ze hem op het beleid en op de hulp via de bedrijfsarts, en geeft ze volgens het beleid een schriftelijke waarschuwing.

Gedrag vastleggen, geen gezondheid

Wat je vastlegt, komt in het personeelsdossier. Daar hoort geen medische informatie in: niet dat iemand mogelijk verslaafd is, niet welk middel of medicijn hij gebruikt en niet bij welke hulpverlener hij loopt. Ook niet als de medewerker het zelf vertelt. Leg alleen feiten vast over gedrag en werk, en de afspraken die je maakt. Waar die grens precies ligt, lees je in ziekmelding: wat mag je vragen.

Verslaving: eerst hulp, dan pas maatregelen

Gaat het niet om een incident maar om een verslaving, dan verandert de situatie. Rechters zien een verslaving vaak als ziekte. Dan gelden de regels bij ziekte: het opzegverbod, je verplichtingen voor de re-integratie en de begeleiding door de bedrijfsarts. Hoe dat verloopt, lees je in de Wet verbetering poortwachter stap voor stap. Je moet de medewerker dan eerst hulp bieden voordat je aan ontslag denkt.

Dat betekent niet dat je alles moet accepteren. Ontslag op staande voet is mogelijk als een medewerker zich ondanks waarschuwing overgeeft aan dronkenschap; dat staat in artikel 7:678 lid 2 sub c BW. Maar zo'n ontslag houdt alleen stand met een goed dossier en voorafgaande waarschuwingen. Lees eerst ontslag op staande voet en win juridisch advies in voordat je die stap zet.

Maak in je beleid ook duidelijk dat een medewerker die zelf om hulp vraagt, terechtkan bij de bedrijfsarts of de vertrouwenspersoon. Wie bang is voor zijn baan, zwijgt eerder, en dan komt een probleem vaak pas aan het licht als er iets misgaat.

Bedrijfsfeesten en borrels

Ook op een bedrijfsfeest, een vrijdagmiddagborrel of een kerstdiner heb je als werkgever een zorgplicht. Je wilt niet dat een collega na afloop met te veel op achter het stuur kruipt. Regel daarom:

  • vervoer naar huis, bijvoorbeeld met taxi's, het openbaar vervoer of een afspraak over wie rijdt en dus niet drinkt;
  • schenken met mate, met een duidelijk eindtijdstip en goede alcoholvrije drankjes;
  • aandacht voor de voorbeeldrol van leidinggevenden: wie het beleid moet handhaven, laat zelf zien hoe het hoort.

Het beleid vastleggen en invoeren

Een beleid werkt alleen als iedereen het kent. Leg het vast in je personeelshandboek en laat nieuwe medewerkers het ondertekenen bij indiensttreding. Zo kun je later laten zien dat de medewerker de regels kende, en sta je sterker als je een maatregel moet nemen. Het model alcohol- en drugsbeleid geeft een opzet die je aanpast aan je eigen bedrijf.

Laat het beleid voor iedereen gelden, ook voor leidinggevenden. Besteed er aandacht aan bij de start van nieuwe collega's en in het teamoverleg, en loop het na als er nieuw risicovol werk bijkomt.

Stappenplan: zo stel je het beleid op

  1. Breng de risico's in kaart: in welk werk is onder invloed werken extra gevaarlijk, zoals met machines, voertuigen, op hoogte of in de zorg?
  2. Schrijf de regels op: niet onder invloed werken, geen gebruik tijdens werktijd en in bedrijfsvoertuigen, en de afspraak over medicijnen.
  3. Laat tests weg: geen blaastesten of urinetests, tenzij een wet ze voor jouw sector uitdrukkelijk regelt.
  4. Leg de aanpak bij signalen vast: gesprek, veilig naar huis, vastleggen wat je zag en daarna een maatregel volgens het beleid.
  5. Regel de hulp: bedrijfsarts, vertrouwenspersoon en voorlichting.
  6. Vraag instemming van de ondernemingsraad, als je die hebt.
  7. Neem het beleid op in het personeelshandboek en laat het ondertekenen bij indiensttreding.
  8. Bereid je leidinggevenden voor, zodat ze weten hoe ze het gesprek voeren en wat ze wel en niet vastleggen.

Kort samengevat

  • Een beleid over alcohol, drugs en medicijnen hoort bij je zorgplicht uit de Arbowet; een ondernemingsraad moet instemmen.
  • Testen mag een gewone werkgever niet, ook niet met toestemming van de medewerker.
  • Medicijnen bespreekt de medewerker met de bedrijfsarts, niet met de leidinggevende.
  • Bij signalen: gesprek, veilig naar huis, gedrag vastleggen en daarna een maatregel volgens het beleid.
  • Een verslaving zien rechters vaak als ziekte: eerst hulp, dan pas maatregelen.
  • Geen medische informatie in het personeelsdossier.

Zo helpt OurDigitalContract bij je alcohol- en drugsbeleid

Zorg dat elke medewerker aantoonbaar de regels kent.

  • Sjablonen met invulvelden: zet het alcohol- en drugsbeleid klaar als sjabloon, zodat elke nieuwe medewerker dezelfde versie krijgt.
  • Digitaal ondertekenen: laat het beleid bij indiensttreding online ondertekenen met een code per e-mail. Het certificaat legt het tijdstip vast en koppelt de handtekening aan de exacte inhoud van het document.
  • Personeelsdossier: bewaar het getekende beleid en een eventuele schriftelijke waarschuwing versleuteld per medewerker; medische informatie hoort daar niet in.
Let op. Dit is algemene informatie, geen juridisch advies. Aan deze informatie kunnen geen rechten worden ontleend; gebruik is voor eigen risico en verantwoordelijkheid. Wet- en regelgeving verandert; controleer altijd de actuele regels of raadpleeg een jurist voor jouw situatie.

Direct te gebruiken modellen

Gratis voorbeelden die bij dit onderwerp horen. Je vult ze in je eigen omgeving in en laat ze online ondertekenen.

Een beleid dat iedereen kent

Gebruik het model alcohol- en drugsbeleid en laat het bij indiensttreding online ondertekenen. Begin gratis.

Veelgestelde vragen

Mag ik een medewerker testen op alcohol of drugs?

Nee, tenzij een wet het voor jouw sector uitdrukkelijk regelt, zoals voor piloten, de scheepvaart en het spoor. Testen is het verwerken van gezondheidsgegevens, en volgens de Autoriteit Persoonsgegevens mag een gewone werkgever dat niet, ook niet met toestemming van de medewerker. Die toestemming geldt in de arbeidsrelatie niet als vrij gegeven.

Wat doe ik als een medewerker onder invloed lijkt?

Spreek hem apart aan en haal hem uit het werk als je twijfelt of hij veilig kan werken. Zorg dat hij veilig thuiskomt en laat hem niet zelf rijden. Leg vast wat je zag en hoorde, als gedrag en niet als diagnose, en neem daarna een maatregel volgens je beleid.

Mag ik een medewerker met een verslaving ontslaan?

Niet zomaar. Rechters zien een verslaving vaak als ziekte, en dan gelden het opzegverbod bij ziekte en de regels voor re-integratie. Bied eerst hulp via de bedrijfsarts. Ontslag op staande voet is mogelijk bij dronkenschap ondanks waarschuwing (artikel 7:678 lid 2 sub c BW), maar alleen met een goed dossier en voorafgaande waarschuwingen.

Moet de ondernemingsraad instemmen met een alcohol- en drugsbeleid?

Ja, als je een ondernemingsraad hebt. Een regeling op het gebied van arbeidsomstandigheden valt onder het instemmingsrecht van artikel 27 WOR. Vraag die instemming voordat je het beleid invoert.

Mag ik vragen welke medicijnen een medewerker gebruikt?

Nee. Leg in je beleid vast dat een medewerker die medicijnen gebruikt die zijn reactievermogen kunnen beïnvloeden, dat met de bedrijfsarts bespreekt. De bedrijfsarts laat jou alleen weten wat de medewerker wel en niet kan. Medische informatie hoort niet in het personeelsdossier.

Verder lezen