Verbetertraject opzetten: een eerlijke kans op verbetering
Functioneert een werknemer onvoldoende, dan kun je hem alleen ontslaan als je hem tijdig hebt laten weten wat er niet goed gaat en hem een echte kans hebt gegeven om te verbeteren. Een verbetertraject met een schriftelijk verbeterplan is daarvoor het middel. Hieronder lees je wat de wet en de rechter verwachten, wat in het plan hoort, hoe lang een traject duurt en wat de mogelijke uitkomsten zijn.
Wanneer zet je een verbetertraject op?
Een verbetertraject is bedoeld voor een werknemer die zijn werk niet goed genoeg doet. De kwaliteit of het tempo schiet tekort, hij haalt afspraken niet of hij mist vaardigheden die de functie vraagt. Dat heet disfunctioneren. Het gaat om het niveau van het werk, niet om gedrag waar de werknemer een verwijt van te maken is, zoals steeds te laat komen of instructies negeren. Bij dat soort gedrag ligt een officiële waarschuwing meer voor de hand.
Begin niet te laat. Signalen over het functioneren bespreek je eerst in de gewone gesprekscyclus, bijvoorbeeld in een functioneringsgesprek. Verbetert het daarna niet, dan is een verbetertraject de volgende stap. Zonder zo'n traject is ontslag wegens disfunctioneren in de praktijk heel moeilijk.
Bereid je goed voor. Verzamel concrete voorbeelden van wat er niet goed gaat, met data, en leg ze naast wat de functie vraagt. Kijk ook kritisch naar je eigen rol: is de functie duidelijk omschreven en heeft de werknemer de instructies, de middelen en de opleiding gekregen die hij nodig heeft? Dat telt mee, want de rechter kijkt ook of het disfunctioneren niet komt door onvoldoende zorg van de werkgever.
Wat de wet vraagt bij ontslag wegens disfunctioneren
Wil je een werknemer met een vast contract tegen zijn wil ontslaan omdat hij niet goed functioneert, dan moet je de kantonrechter vragen de arbeidsovereenkomst te ontbinden. De rechter toetst aan artikel 7:669 lid 3 onderdeel d BW, de zogenoemde d-grond. Die grond is er alleen als aan deze voorwaarden is voldaan:
- Tijdig laten weten. Je hebt de werknemer tijdig laten weten dat hij onvoldoende functioneert.
- Kans op verbetering. Je hebt hem voldoende in de gelegenheid gesteld om zijn functioneren te verbeteren.
- Geen tekort aan zorg. De ongeschiktheid is niet het gevolg van onvoldoende zorg van jou als werkgever voor scholing of voor de arbeidsomstandigheden.
- Niet door ziekte. Disfunctioneren dat het gevolg is van ziekte of gebreken valt niet onder deze grond.
Daarnaast moet je hebben onderzocht of de werknemer kan worden herplaatst in een andere passende functie, eventueel met scholing (artikel 7:669 lid 1 BW). Lukt het niet in de huidige functie, dan kijk je dus eerst of er binnen je organisatie een andere plek is die past.
Ziek of disfunctioneren? Hangt het slechte functioneren samen met gezondheidsklachten, schakel dan eerst de bedrijfsarts in. Disfunctioneren door ziekte of gebreken valt niet onder de d-grond, dus een verbetertraject is dan niet de juiste route. Meldt de werknemer zich ziek, dan gelden de regels uit ons artikel over de Wet verbetering poortwachter.
Hoe lang en hoe intensief? Het Ecofys-arrest
De wet zegt niet hoe een verbetertraject eruit moet zien. De Hoge Raad bevestigde dat in het arrest van 14 juni 2019, bekend als Ecofys: er gelden geen vaste eisen. Wat redelijk is, hangt af van de omstandigheden, zoals:
- de aard en het niveau van de functie;
- de aard en de ernst van het disfunctioneren;
- de duur van het dienstverband;
- of de werknemer al eerder kritiek kreeg op zijn functioneren;
- de begeleiding die je hebt geboden.
Er is ook geen wettelijke minimumduur. In de praktijk duurt een verbetertraject vaak enkele maanden, en langer bij complexe functies. Bij een werknemer die al jaren in dienst is en nooit eerder kritiek kreeg, ligt een ruimer traject meer voor de hand dan bij iemand die net begonnen is. Kies een termijn die past bij de functie en de doelen: lang genoeg om echt te kunnen verbeteren en kort genoeg om de verbetering goed te kunnen beoordelen.
Wat zet je in het verbeterplan?
Leg het traject vast in een schriftelijk verbeterplan. Je kunt daarvoor het model verbeterplan gebruiken. Neem in elk geval deze onderdelen op:
| Onderdeel | Wat leg je vast? | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Aanleiding | wat er niet goed gaat, met concrete voorbeelden en data | in augustus en september bevatten vier offertes rekenfouten |
| Doelen | concrete en meetbare doelen | offertes zijn foutloos en gaan binnen twee werkdagen de deur uit |
| Begeleiding | welke begeleiding, scholing of hulp je biedt | wekelijks overleg met de teamleider en een cursus calculeren |
| Evaluaties | wanneer je tussentijds evalueert, met een verslag | evaluatiegesprekken na vier en na acht weken |
| Einddatum | wanneer het traject afloopt | het traject loopt van 1 oktober tot en met 31 december |
| Gevolgen | wat er gebeurt als de doelen niet worden gehaald | onvoldoende verbetering kan gevolgen hebben voor het dienstverband, tot en met ontslag |
| Reactie van de werknemer | dat de werknemer mag reageren en dat zijn reactie in het dossier komt | je kunt schriftelijk reageren; je reactie voegen we toe aan je dossier |
Maak de doelen zo concreet mogelijk. "Beter communiceren" is lastig te meten, "klantvragen binnen een werkdag beantwoorden" wel. Hoe concreter de doelen, hoe beter jij en de werknemer kunnen zien of het traject slaagt. Kies ook doelen die haalbaar zijn binnen de tijd die je geeft.
Het traject uitvoeren: gesprekken, verslagen en dossier
Begin met een gesprek waarin je het plan toelicht. Leg uit wat er beter moet en waarom, en vraag de werknemer naar zijn kijk op de zaak. Misschien speelt er iets wat je niet wist, zoals een te hoge werkdruk, een onduidelijke taakverdeling of een gebrek aan kennis. Pas het plan zo nodig aan voordat het van start gaat.
Is de werknemer het niet eens met de kritiek of met het plan, leg zijn standpunt dan vast en neem het serieus. Het plan hoeft niet voor akkoord te worden getekend. Laat de werknemer in dat geval tekenen voor gezien, zodat vaststaat dat hij het plan heeft ontvangen en weet wat er van hem wordt verwacht.
Houd de evaluatiemomenten aan en maak van elk gesprek een kort verslag: wat is besproken, waar staat de werknemer ten opzichte van de doelen en wat spreek je af voor de volgende periode. Geef het verslag aan de werknemer. Hij mag reageren, en zijn reactie komt in het dossier. Hoe lang je plan, verslagen en reacties bewaart, lees je bij bewaartermijnen in het personeelsdossier.
Lever ook wat je belooft. Staat er een cursus of coaching in het plan, regel die dan op tijd. Een werkgever die de beloofde begeleiding niet geeft, kan zich later moeilijk op het traject beroepen. Houd het dossier bovendien eerlijk: ook de verbeteringen die de werknemer laat zien, horen erin.
Valkuil: het schijntraject
Soms is het besluit om afscheid te nemen eigenlijk al genomen en dient het verbetertraject alleen om het dossier te vullen. Een traject dat alleen op papier bestaat, zonder echte begeleiding of met doelen die niet te halen zijn, helpt je niet. Het kan zelfs ernstig verwijtbaar zijn, waardoor de rechter de werknemer een billijke vergoeding toekent. Start een traject dus alleen als je de werknemer ook echt een kans wilt geven.
De mogelijke uitkomsten
Aan het einde van het traject maak je de balans op in een eindgesprek, met een verslag. Daarna zijn er grofweg vier uitkomsten.
- Voldoende verbeterd. Sluit het traject af en leg schriftelijk vast dat de doelen zijn gehaald. Volg het functioneren daarna in de gewone gesprekscyclus.
- Herplaatsing. Past de huidige functie niet, maar een andere wel, dan ligt herplaatsing voor de hand. Dat kan ook een lagere functie zijn, maar alleen met instemming van de werknemer. Dat heet demotie; lees daarover ons artikel over demotie. Leg de afspraken vast in een demotie-overeenkomst en lees ook ons artikel over de arbeidsovereenkomst wijzigen.
- Ontbinding door de kantonrechter. Is er onvoldoende verbetering en geen passende functie, dan kun je de kantonrechter vragen de arbeidsovereenkomst te ontbinden op de d-grond. De werknemer heeft dan in de regel recht op een transitievergoeding; zie transitievergoeding berekenen.
- Beëindiging met wederzijds goedvinden. Je kunt ook samen afspraken maken over het einde van het dienstverband in een vaststellingsovereenkomst. Lees daarover meer in ons artikel over ontslag met wederzijds goedvinden.
Is er duidelijke vooruitgang, maar zijn de doelen nog niet helemaal gehaald, dan kun je overwegen het traject te verlengen. Leg dat dan vast met nieuwe evaluatiedata en een nieuwe einddatum.
Stappenplan: een verbetertraject opzetten
- Bespreek het tijdig. Maak het onvoldoende functioneren bespreekbaar zodra je het ziet, met concrete voorbeelden.
- Sluit ziekte uit. Speelt de gezondheid van de werknemer mee, schakel dan eerst de bedrijfsarts in.
- Stel het plan op. Met de aanleiding, meetbare doelen, begeleiding, evaluaties, einddatum en gevolgen. Gebruik het model verbeterplan als vertrekpunt.
- Bespreek het plan en laat het tekenen. Voor gezien of voor akkoord, en geef de werknemer ruimte voor een schriftelijke reactie.
- Bied de begeleiding aan. Regel de afgesproken coaching, scholing of hulp op tijd.
- Evalueer tussentijds. Houd de gesprekken op de afgesproken data en maak van elk gesprek een verslag.
- Maak de balans op. Kies de uitkomst en onderzoek herplaatsing in een andere passende functie voordat je de kantonrechter om ontbinding vraagt.
Kan het traject uitlopen op ontslag, laat het plan dan vooraf door een jurist bekijken.
Zo helpt OurDigitalContract bij een verbetertraject
Leg het plan, de evaluaties en de reacties van de werknemer aantoonbaar vast.
- Sjablonen: zet het verbeterplan klaar als sjabloon met invulvelden voor de doelen, de begeleiding, de evaluatiedata en de einddatum, zodat elk plan volledig is.
- Digitaal ondertekenen: laat de werknemer het plan en de evaluatieverslagen online tekenen voor gezien. Het certificaat legt het tijdstip vast en het auditlog toont wanneer het document is verzonden, geopend en ondertekend.
- Personeelsdossier: bewaar het plan, de verslagen en de reacties versleuteld bij het dossier, en zet de medewerker na vertrek in het archief met een AVG-bewaartermijn.
Direct te gebruiken modellen
Gratis voorbeelden die bij dit onderwerp horen. Je vult ze in je eigen omgeving in en laat ze online ondertekenen.
Een verbetertraject dat standhoudt
Gebruik het model verbeterplan, laat de werknemer online tekenen voor gezien en bewaar elke evaluatie bij het dossier. Begin gratis.
Veelgestelde vragen
Is een verbetertraject verplicht voordat ik kan ontslaan wegens disfunctioneren?
De wet noemt het woord verbetertraject niet. Maar ontslag wegens disfunctioneren kan alleen als je de werknemer tijdig hebt laten weten dat hij onvoldoende functioneert en hem voldoende gelegenheid hebt gegeven om te verbeteren. In de praktijk toon je dat aan met een verbetertraject en een schriftelijk verbeterplan.
Hoe lang moet een verbetertraject duren?
Er is geen wettelijke minimumduur. Volgens de Hoge Raad hangt wat redelijk is af van onder meer de aard en het niveau van de functie, de ernst van het disfunctioneren, de duur van het dienstverband, eerdere kritiek en de geboden begeleiding. In de praktijk duurt een traject vaak enkele maanden, langer bij complexe functies.
Wat moet er in een verbeterplan staan?
Concrete en meetbare doelen, de begeleiding, scholing of hulp die je biedt, tussentijdse evaluaties met verslag, de einddatum en wat er gebeurt als de doelen niet worden gehaald. Geef de werknemer de ruimte om te reageren en voeg zijn reactie toe aan het dossier.
Mag ik een werknemer na een mislukt verbetertraject een lagere functie geven?
Alleen met zijn instemming. Een lagere functie, vaak met een lager loon, kun je in de regel niet eenzijdig opleggen. Leg de afspraken vast in een demotie-overeenkomst. Voordat je de kantonrechter om ontbinding vraagt, moet je in elk geval onderzoeken of herplaatsing in een andere passende functie mogelijk is.
Wat gebeurt er als ik het verbetertraject niet serieus uitvoer?
Dan staat je dossier zwak en kan de rechter een verzoek om ontbinding afwijzen, omdat de werknemer geen echte kans kreeg. Een schijntraject dat alleen op papier bestaat, kan bovendien ernstig verwijtbaar zijn en de werknemer een billijke vergoeding opleveren.